De gebroken cirkel

In deze Zin&songwriter gaat het over de prachtige Belgische film The Broken Circle Breakdown en het verlangen naar een hemel.


See video

Onlangs zag ik de Belgische film The Broken Circle Breakdown. Het is nogal een heftige film, waarin de relatie tussen een afgelegen wonende countrymuzikant en een tatoeëerdster van spetterend begin tot dramatisch einde gevolgd wordt. Ze krijgen samen een kind, dat jong sterft aan leukemie. Geen leuke film om naar te kijken dus.

Lichtpuntje in deze soms zware film zijn de liedjes. De mannelijke hoofdpersoon is namelijk zanger van een bluegrassband en zijn nieuwe vriendin wordt de zangeres. Ze voeren onverwoestbare standards uit als If I Needed You (bekend geworden in de uitvoering van Emmylou Harris) en Will The Circle Be Unbroken (een lied van de Carter Family waar de titel van de film naar verwijst).

De muzikant legt zijn nieuwe vriendin iets uit over de oorsprong van deze liederen. In de onherbergzame bergstreek de Appalachen kwamen van de 18e tot en met de 20e eeuw immigranten uit Engeland en Ierland samen met Afro-Amerikanen. De zwarte afstammelingen van slaven namen een residu Afrikaans ritmegevoel mee en introduceerden de banjo en de Ieren namen de viool mee. Volksliedjes kregen een nieuw gezicht in geïmproviseerd samenspel tussen de arme boeren en arbeiders. Voor veel mensen van mijn leeftijd was de film Oh Brother Where Art Thou? van de Coen Brothers de toegang tot de bluegrass, een stuk opwindender dan de gladde poppy country & western die uit Nashville kwam en door iemand als Shania Twain in Nederland populair werd.

Wat opvalt aan veel van de bluegrass-songs uit de jaren ’30 en ’40, de glorietijd van het genre, is dat er een enorm verlangen naar de hemel in doorklinkt. Een verlangen dat ook in veel spirituals, folk en blues uit die jaren te horen is. Als gelovige heb ik daar enige moeite mee. Het geloof in een hiernamaals is te vaak als een zoethoudertje gebruikt om mensen in onmenselijke omstandigheden stil te houden. Religie als opium voor het volk. Bovendien hebben gelovigen dit leven soms veronachtzaamd omdat de buit waar het om te doen was, een ticket naar de hemel, toch al binnen was.

Iets van die spanning zit ook in de film. De vrouw lijkt te hopen dat hun dochtertje nog ergens is, misschien zelfs aanwezig is in hun leven. De man gaat zich steeds heviger ergeren aan religie, wat uitmondt in een spontane atheïstische preek tijdens één van hun optredens. De wanhoop van de moeder die zonder haar kind verder moet, is niet die van de arme arbeiders in de Appalachen ten tijde van de Grote Depressie, maar blijkbaar is het voor beide troostrijk om te zingen van het verlangen naar een land van hereniging en herstel. There’s No Depression in Heaven, is de titel van één van de liederen van de Carter Family (waarvan één van de leden, June, trouwde met Johnny Cash, maar dat terzijde).

I’m a poor wayfaring stranger, travelling through this world of woe (pijn), begint één lied dat de ervaring van verlorenheid in deze harde wereld verklankt. De metaforische rivier de Jordaan, die in de bijbel de begrenzing van het Beloofde Land was, is het enige dat de vermoeide zwerver nog scheidt van de wereld zonder pijn en dood die je weer samenbrengt met de familieleden die je moet missen. In een ander lied leidt de weg door de Lonesome Valley, een weg die je alleen moet gaan, een lied dat ik onlangs herontdekte in een prachtige uitvoering door Nina Simone. Is de bestemming waar die weg toe leidt in onze tijd verloren gegaan? Of is het geloof in een hemel bestand tegen de leegloop van de kerken? En kan je er alleen naar verlangen als je gelooft dat het bestaat? Of raakt deze muziek ons omdat het raakt aan een verlangen dat nog in ons aanwezig is, ook als we niet meer in een tijd en een plaats geloven waar dat verlangen vervuld kan worden?

Ruben Altena
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *