'Dankbaar dat ik mensen mag begeleiden bij herinneren'

Zinprof Daphne Questro is stemcoach en stembevrijder. Ze levert al jaren een bijdrage aan herinneringsvieringen rond Allerzielen, eind oktober en begin november. We vroegen haar wat ze doet en wat haar drijfveer is. “Je kan als je goed oplet misschien ontwaren wat er gebeurt als leven en dood even samenvallen. Dat de dood en het leven misschien wel meer één zijn dan we aanvankelijk denken.”

Wat doe je precies rond Allerzielen en hoe sluit dat aan bij je werk als stemcoach?

Ik ben dit jaar rond Allerzielen op allerlei manieren betrokken bij herinneringsvieringen. Het startte zeven jaar terug met de deelname aan het project Allerzielen Alom van Ida van der Lee (zie ook studioritualart.nl) die kunstenaars zocht om met diverse individuele en collectieve rituele kunstvormen warme en gastvrije ontmoetingsplekken te creëren op begraafplaatsen en terreinen van crematoria. Ik heb toen in dit project het namen zingen bij de vuurcirkel ontwikkeld samen met beeldend kunstenaar Reinier Kurpershoek. We worden jaarlijks op diverse locaties in Nederland ingehuurd.

Ik heb lokale zangers getraind in het namen zingen voor bij de vuurcirkel. Het ritueel is een samenspel tussen zangers en de vuurman die zich laat inspireren door de klanken en speelt met rook en vuur en vice versa. De rook die de namen naar de hemel draagt, eerst in klank en later als het briefje waarop de naam staat verbrand wordt in het vuur. De nabestaanden zitten op boomstronken rondom het vuur. De zangers zingen de namen die zij op briefjes in eigen handschrift aangereikt krijgen als een mantra. Klanken die recht uit het hart komen en samen met het beeld het hart raken van de nabestaanden die zo de herinneringen kunnen laten opwellen. 

In Lochem, Vlaardingen en in Amsterdam breng ik nieuwe zangers, waaronder nabestaanden, de kunst van het namen zingen bij. Verder ben ik in Lochem als coach betrokken bij het ontwikkelen van een nieuwe rituele kunstvorm voor ouderen: ‘Geursporen naar een grijs verleden’. Geuren als wenteltrap naar vervlogen herinneringen aan dierbare momenten en geliefde overleden. Het wordt uitgedacht en uitgevoerd door de 82-jarige Lochemse kunstenares Thea Bargeman. 

In 2007 ontmoette ik stembevrijder Sarah Jens en zij gaf een impuls aan de roep in mij om via de stem met mensen en hun stem te gaan werken. Nog in dat zelfde jaar ben ik de opleiding tot stembevrijder gaan volgen en inmiddels heb ik al ruim 4 jaar een Praktijk voor Stembevrijding waarin ik mensen coach en begeleid in het (her)vinden van hun kracht. Een weg waarin je via klank dat wat in jouw leeft naar buiten brengt. Je binnenwereld als inspiratiebron voor stemimprovisatie en het zingen van jouw lied. Een manier van zingen waarin je stem meer vrijheid krijgt en eigen gaat klinken. In mijn eigen geval is mijn stem ook zeer in bereik toegenomen en veel rijker aan klank geworden. Een stem die kan verbinden en kan helen.

Waarom hebben mensen anno 2013 behoefte aan nieuwe vormen van dodenherdenking?

De kerkelijke rituelen zijn niet (meer) toereikend voor een grote groep mensen. Of beter: het instituut kerk, de vorm waarin het geloven en samenkomen van mensen wordt aangeboden, past niet meer in deze tijd. Er is een opmars aan spirituele vormen die rituelen inzetten om om te gaan met de thema’s leven en dood. Er wordt ook steeds meer aandacht besteed aan andere vormen van herinneren vanuit andere culturele stromingen. Er wordt meer gereisd, meer ontmoet.

Al deze zienswijzen roepen om een andere vorm van omgaan met de dood. Het is ook een tijd waarin dood minder eng en niet meer verzwegen hoeft te worden. Het waardevolle van met dierbare praten over het leven, de liefde voor elkaar en het einde en het delen van emoties en het herinneren na de dood wordt steeds meer openlijk gevoeld en ervaren. De dood wordt steeds meer omarmt als onderdeel van het leven. Hierbij passen nieuwe rituelen, al dan niet geïnspireerd door oude gebruiken.


‘Lumière dansante’ van kunstenaar Pieter van de Pol, © Levende Namen Lochem 2012

Waarom ben je zo actief tijdens Allerzielen? Wat zijn je persoonlijke drijfveren?

De kwetsbare mens is het mooiste mens dat je kunt ontmoeten. De schoonheid ervan. Hierin ervaar je hoe de wereld zou kunnen zijn zonder oorlog en geweld en als mensen durven zichzelf te zijn zonder daarop iets toe te leggen. Tijdens deze vieringen ervaar je wat er gebeurt als mensen zich voor elkaar inzetten, troost en geborgenheid bieden, maar elkaar ook de ruimte geven zelf te kiezen hoe zij met hun emoties willen omgaan. Je kan misschien als je goed oplet ontwaren wat er gebeurt als leven en dood even samenvallen. Dat de dood en het leven misschien wel meer één zijn dan we aanvankelijk denken. 

Ik ben dankbaar dat ik mensen mag begeleiden op hun weg van verwerken en herinneren en het ontroert me telkens weer hoe mensen zich openstellen, samenvloeien en delen. Het is prachtig om te ervaren hoe een nabestaande zijn geliefde overledene bezingt, neuriet of uitspreekt. In iedere persoon die wordt benoemd en bezongen klinkt zijn of haar eigenheid en de band die de zielen hebben door. Soms heel ingetogen, dan weer hartstochtelijk en luidkeels of als een vrolijke begroeting waarin de lach en de traan samenkomen.

Het meest onroerende wat ik heb meegemaakt met het namen zingen is dat ik een jaar na dato door een vrouw werd aangesproken voor wie ik haar vaders naam had bezongen. Ik herinnerde me het nog goed. De heftigheid waarmee de naam tegen de gevels van de kerk denderde. Die avond heeft zij de beknellende verbinding kunnen loslaten en voelde zich bevrijd. Ze was al een jaar op zoek naar me om het me te kunnen vertellen. 

Door welke invloeden en tradities liet je je inspireren voor het namen zingen? En waar komt de inspiratie voor de vuurcirkel vandaan?

Het is door de jaren heen een samenbundeling geworden van input, onderzoek en ervaring en ontmoetingen. Ida gaf me in 2007 de kerkelijke tradities mee. En Reinier Kurpershoek beschouwt de naam als mantra, door mij vertaald als ‘de naam als mantra in je leven’. De naam die een mantra kan zijn om te komen bij jouw stilte en verbinding met jouw gestorven geliefde, die zo ook troost kan bieden en rust, op deze wijze kan helen. 

Mijn eigen gedachtegang is dat er bij je je geboorte adem, klank en een stem is, en krijg je een naam. Afhankelijk van de traditie vooraf bedacht, na goed aanschouwen bij geboorte of weken erna gegeven. Als je sterft blijft je naam over. Met die naam maak je jezelf kenbaar in de wereld en blijf je voortbestaan. Een naam, in alle klankkleuren, vormen en verbasteringen die horen bij die ene persoon.

De inspiratie voor de vuurcirkel wordt duidelijk in onderstaande tekst die Reinier heeft gemaakt voor Levende Namen:

Namen zingen bij de vuurcirkel 

Rookbeelden voor herinneringen, gedragen door een zwevende cirkel van ritueel vuur.
Gezongen namen uit het hart gegrepen vertaald naar rook, als drager ter hemelvaart.
Het namen zingen bij de vuurcirkel. 

 

Een cirkel van vuur aangewakkerd en gedempt, een verhaal van een wolk, een gezongen naam, herinneringen voelen, samen of alleen, starend naar de hemel bedekt met een sluier van rook.
Het namen zingen bij de vuurcirkel. 

 

De warmte voelen van vuur uit een cirkel, iets zwevend boven de grond, de kunst maakt rook, rook gevuld met gezongen namen, verlies, hoop herinneringen, gedachten maken een wolk, een wolk om naar te kijken, om te bedenken, om verder te gaan.
Het namen zingen bij de vuurcirkel.

 

De namen gezongen vanuit een mantra ‘mijn geliefde’, intens gezongen met gevoel,
de naam geofferd in het vuur waar de rook haar meeneemt ter invulling naar ieders verhaal.

 

Gedachtenisvieringen rond Allerzielen

dinsdag 29 oktober 2013, 10.00 – 20.30 uur
Levende Namen, Lochem
www.levendenamen.nl

vrijdag 1 november 2013, 19.00 – 21.00 uur
Namen blijven, Almere
www.ritueelbegeleiders-almere.nl

zaterdag 2 november 2013
v.a. 15.30 uur start activiteiten Allerzielen
R.-K.Begraafplaats Buitenveldert, Amsterdam
www.begraafplaats-buitenveldert.nl

zaterdag 2 november 2013, 19.00 – 22.00 uur
Vormen van herinneren, Vlaardingen
www.flagen.nl

vrijdag 8 november 2013, 19 – 21 uur
Namen Noemen, Baarn
www.namen-noemen.nl

 

Kunstritueel ‘Namen zingen bij de vuurcirkel’
Daphne Questro, www.praktijkvoorstembevrijding.nl en zie haar Zinpodium-pagina op Zinweb
Reinier Kurpershoek, www.kurpershoek.net

‘Namen zingen bij de vuurcirkel’ © Allerzielen Alom / Daphne Questro en Reinier Kurpershoek. Dit kunstwerk is ontwikkeld binnen het concept Allerzielen Alom van Ida van der Lee.
Foto bovenaan: Ronald Tebra, Studio Ritual Art

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *