Creëer je eigen symbolische en rituele ruimte

 Steeds meer mensen kiezen ervoor om belangrijke momenten in het leven te markeren met een ritueel. Ritueelbegeleiders bieden hierbij de helpende hand. In de afgelopen weken verschenen iedere dinsdag en woensdag op Zinweb artikelen over rituelen. Deze week leest u de laatste 3 artikelen in deze reeks.

Vandaag aan het woord: Jeannette Wolff 

 

We leven in een periode van verheerlijking van absolute en eeuwig geldige logische wetten waarin het goddelijke als betekenisloos wordt afgedaan. Er wordt zelfs reclame voor gemaakt: “Er is waarschijnlijk geen God, stop met piekeren en geniet van het leven”. Het wordt je niet altijd in dank afgenomen als je je verbondenheid met het goddelijke probeert trouw te blijven. Een verbondenheid die je ervaart als een spiritueel levensgevoel dat juist gevoed wordt door “onlogische” ervaringen.

De aanzet voor zo’n ervaring kan een speciale ontmoeting zijn, het beleven van een rituele bijeenkomst, beleving van kunst, de natuur. Je zou juist gaan piekeren en niet meer van het leven genieten als je de spirituele betekenis van deze ervaringen zou ontkennen!

Een inspirerend boek in dit verband is “Het Numineuze” (2005) van Tjeu van den Berk. Hij vertelt over spirituele ervaringen als zintuiglijke, verbeelde ervaringen die vanuit de irrationele dimensie van onze psyche worden aangedreven. Ze worden zo intens beleefd dat je ze na jaren nog in detail kan navertellen. In navolging van de theoloog en religiewetenschapper Rudolf Otto noemt hij dit numineuze ervaringen. Ze vormen de reëel beleefde individuele en collectieve onderstromen van alle religies uit het verleden en het heden.

Van den Berk legt de werking van die onderstroom uit: “Irrationeel is datgene wat aan de grip van de ratio ontsnapt, maar door het gevoel wel degelijk beseft wordt. Wat zich onder de oppervlakte van het bewustzijn bevindt en waar je niet direct bij kunt komen, dat wordt via de verbeelding aangereikt. De beelden dringen zich spontaan op en geven de psychische werkelijkheid weer die voor ons op dat moment aan de orde is. Ze verschijnen onverwacht, de keuze is blijkbaar gemaakt buiten ons bewustzijn om. Deze zintuiglijke ervaring voelt aan als een genade, als graduit en heeft in een plotselinge vervoering ons verstand en onze wil in de greep. En we zijn sprakeloos”.

Hij voegt eraan toe dat het een vergissing is om te denken dat er een instantie zou zijn die zulke ervaringen over de mensheid uitstrooit: “Het ervaren van het numineuze is het resultaat van aanleg enerzijds en van prikkels buitenaf anderzijds. Van deze prikkels kunnen we ons onbewust zijn, maar we kunnen ze ook bewust aanwenden. Wanneer men de juiste prikkel toedient, kan die andere vorm van bewustzijn opgeroepen worden”.

Een van de prikkels die ons van buitenaf wordt toegediend, of we ons daar nu altijd van bewust zijn of niet, zijn verlieservaringen. Periodes van rouw wordt meestal diep beleefd. Praten en het gevoel hebben dat er echt naar je geluisterd wordt kan troostrijk zijn en voorzichtig aan nieuwe perspectieven openen. Via je intuïtieve verbeelding aandacht hebben voor die andere vorm van bewustzijn bij je verwerkingsproces is misschien wel net zo belangrijk. Het kan je helpen je symbolische ruimte te leren kennen waarin verbondenheid heerst in plaats van afgescheidenheid.

Grote kunstenaars maken gebruik van die andere vorm van bewustzijn. Door het symboliseren van grote culturele thema’s kunnen ze de samenleving een belangrijke genezende spiegel voorhouden. Door je eigen thema’s te symboliseren kun je die andere vorm van bewustzijn weerspiegelen en daarmee zelf een helend proces voor je eigen leven in werking zetten. Dat kun je doen door dromen, herinneringen, verlangens of visioenen in beelden uit te drukken. Niet in het wilde weg maar uitgenodigd en vastgehouden door een drieluikje in de vorm van een herinneringsaltaartje.

Vooral na chaotische gebeurtenissen en controleverlies is het belangrijk om in kleine stapjes opnieuw orde te scheppen en de regie terug te nemen. Binnen de intimiteit van het drieluikje ben jij degene die bepaalt wanneer je jouw symbolische ruimte opent b.v. om erin te werken en wanner je het weer sluit. En als dat elke ochtend om zes uur is of drie keer per dag of één keer per week of onregelmatig zoals het je uitkomt, dan is dat aan jou.

In deze symbolische en rituele ruimte is misschien ook niet iedereen zomaar meteen welkom. Bij sommige mensen voel je misschien de behoefte de paneeltjes openen om een gesprek op gang brengen over wat jou beweegt en bij anderen laat je ze –voorlopig- gesloten. Misschien zet je ze alleen maar open op speciale momenten b.v. op je trouwdag, een verjaardag, etc. Het is immers jouw symboliserings- en ritualiseringsproces, een van jouw kleine stapjes in de richting van weer heel worden na een tijd van gebrokenheid.

Atelier Ziel en Zaligheid, www.mijnaltaar.nl vlak over de duitse grens bij Nijmegen biedt de mogelijkheid om in een landelijke omgeving je symbolische ruimte te verkennen. Gegarandeerd neem je een irrationeel, onlogisch maar wel bezielend en hartverwarmend herinneringsaltaartje mee naar huis.

Jeannette Wolff, is 56 jaar, studieadviseur van de faculteiten Theologie en Religiewetenschappen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ze heeft Religiewetenschappen gestudeerd met als specialisatie vergelijkende theologie. Jeannette heeft een eigen atelier waar ze altaartjes ontwerpt, aankleedt en inricht. Dit doet ze als kunstenaar; de altaartjes die ze maakt verkoopt ze niet. De workshops geven iedereen de gelegenheid er zelf een te maken.

Alle bijdragen over rituelen worden verzameld in de Special:
Nieuwe rituelen.
Klik hier om naar deze special te gaan.

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *