Column: Vrijheid ten koste van wat?

Vaak verbaas ik me over de rigoreuze manier waarop we als mensen verlangen naar vrijheid. Is vrijheid wel echt waardevoller dan bijvoorbeeld samen-zijn met anderen? 

Vrijheid in onze verhalen

Uiteindelijk zijn alle verhalen die we elkaar vertellen, van grote saga’s tot de verhalen die we voorlezen aan onze kinderen, terug te brengen op een handjevol ‘oer’-verhalen. Basisuitgangspunten van wat er gebeurt in ons leven, in het menselijk leven. Eigenlijk zeggen die verhalen best veel over hoe we naar onszelf als mens kijken, naar de mogelijkheden, naar de situaties waarin we terecht komen en de keuzes die we dan maken.

Bijvoorbeeld het verhaal dat ten grondslag ligt aan Strawinski’s opera The Rake’s Progress, dat grotendeels overeenkomst met de kernmerken van Goethe’s Faust en het verhaal van Mariken van Nijmegen. Je weet wel, dat verhaal van het arme boerenmeisje dat door de (een) duivel wordt verleid om in ruil voor hun ziel het werkelijke genot te ervaren. In het geval van Mariken ging het daarbij om de echte wetenschappen van de wereld. Maar wat het ook precies is wat zo verleidelijk is dat we het aanbod aannemen, altijd wordt er een beroep gedaan op onze vrijheid.

Vrijheid van liefde, rede en geweten

In Strawinski’s opera, met liberetto van W.H. Auden, gaat de duivel (Mr. Nick Shadow) daar heel letterlijk op in. Werkelijke vrijheid volgens hem, betekent dat je vrij bent van liefde, rede en van geweten. Want als liefde je dwingt iets te doen, wat je zonder die liefde niet had gedaan, dan ben je dus niet echt vrij. Liefde is er enkel om je af te leiden, om je te bezweren en aan je te binden. Net zoals met de rede en je geweten. Alles wat je aanzet tot actie dat eigenlijk niet in je eigen belang is en je het gevoel geven iets te moeten doen, is een inbreuk op je eigen vrijheid.

Het klinkt bekend in de oren. Het lijkt wel op hoe de vrijheid wordt begrepen in de huidige samenleving. Het is veel makkelijker om te roepen dat we vrij willen zijn, dan om te erkennen dat we ook heel graag verbonden willen zijn met de mensen om ons heen, dat we liefde nodig hebben, dat we zekerheid en beslotenheid op prijs stellen.

Ongelukkig einde

De verhalen die deze vorm van keuzevrijheid centraal stellen laten vrijwel altijd zien dat het niet goed afloopt met diegenen die kiezen voor geld, macht, kennis van de wereld, ‘werelds genot’ zoals dat in Middeleeuwse termen wel werd genoemd. Ze verliezen vaak alles, komen in de schulden, worden ziek. En afhankelijk van het verhaal en de morele saus die er uiteindelijk overheen wordt gegooid komt het toch nog ‘goed’. Goed tussen aanhalingstekens want ik weet niet hoe goed het allemaal is. Rake wordt gek, Marieke eindigt in het klooster om haar leven lang te boeten voor haar zondes. Is dat het gevolg van het opgeven van alles wat waardevol is in ons wellicht eenvoudige maar duidelijke bestaan?

Als dat zo is, rest de vraag, wat willen we dan wél opgeven voor vrijheid? Wat is die vrijheid dan eigenlijk, is het wel een waarde op zichzelf, of bedoelen we meer een niet-overheerst-worden-door hele bepaalde dingen, zoals dictators, onrechtvaardige wetten, onwetendheid? En is ‘vrijheid’ dan eigenlijk niet het verkeerde woord voor dat basis-recht dat we zo verbinden met ons westers bestaan? Gaat het eigenlijk niet om hele andere dingen?

Wilt u reageren? Dat kan hieronder, of mail naar redactie@zinweb.nl.
Ingezonden stukken worden onder voorbehoud geplaatst op Zinweb.

Afbeelding: Nolleos via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *