Column: Kwantitatieve zingeving en vrijzinnige cijfers

Als we managers, economen, communicatie-deskundigen en statistici mogen geloven, dan kunnen cijfers aangeven wat goed en waar is. Maar is waarheid, en zijn zaken als zingeving wel in cijfers uit te drukken? Zijn aantallen überhaupt wel interessant als het gaat om vrijzinnigheid, om nadenken over identiteit, samenleving en verandering? Een persoonlijke reflectie door Nicole des Bouvrie.

De heiligheid van aantallen

Vrijwel alles lijkt geteld te moeten worden om enige waarde te kunnen bevatten. En als het om geld gaat is dat waarschijnlijk helemaal waar. Maar krijgt die manier van kijken naar waarde niet de overhand op plekken waar deze helemaal niet thuishoort? Zoals binnen het onderwijs – waar cijfers reflecteren wat en hoeveel je hebt geleerd en je best hebt gedaan – maar in nog veel meer domeinen van de samenleving lijkt kwantiteit het te winnen van kwaliteit. En misschien zit er wel iets in, op vele vlakken is het cijfermatig bekijken van iets misschien inderdaad van belang.

Maar cijfers en aantallen zijn verre van heilig. Juist als het gaat om het menselijke, om het redelijke en om het ware zijn cijfers meer afleiding dan richtinggevend. En dat is misschien jammer, want tellen is iets wat veel makkelijker te leren is dan het maken van morele afwegingen.

Het goede en het betere

Vergelijk bijvoorbeeld één dode met honderd doden. Wat is erger? Het nieuws lijkt ons te willen vertellen dat we doden inderdaad in niveaus van erg-heid kunnen indelen, alleen noemen we het dan nieuwswaardigheid. Hoe meer, hoe erger. (En natuurlijk: hoe dichterbij, hoe erger.) Ik heb hier nooit iets van begrepen. Als we het al willen meten hoe erg deze gevallen zijn, dan toch als volgt: Eén dode is erg. Honderd doden is honderd keer net zoveel ‘erg’.

Hetzelfde geldt voor waarheid en juistheid. Eén iemand aanzetten tot het vormen van een gedachte die hem een stukje verder helpt op zijn of haar eigen weg is wat mij betreft net zo waardevol als datzelfde bereiken bij honderd mensen. Eén iemand raken met een stuk muziek of een gedicht of welke vorm van kunst dan ook, maakt het kunstwerk tot kunst. Wat anderen er ook over mogen denken of vinden.

Denken in cijfers = fundamenteel probleem

Maar ik wil nog wel een stapje verder gaan. Het denken in cijfers, alles willen begrijpen op een manier waarbij waarde enkel in aantallen is aan te geven, is een van de grote problemen van de huidige tijd. Het maakt dat democratie werkelijk is uitgegroeid tot een log en gevaarlijk beest – wat de oude Grieken al wisten natuurlijk. Het maakt dat iets dat populair is ook tegelijkertijd goed en gewenst wordt. En dat in een tijd waarin het liken en delen zo gemakkelijk is, dan kan het meest inhoudsloze bericht meer ophef veroorzaken dan de grootste wijsheid.

Misschien is het denken over waarde in hoofdzakelijk cijfermatige en economische eenheden wel een van de voornaamste redenen waarom opvoeders en leerkrachten tegenwoordig systematisch ondergewaardeerd worden. Waarom de klimaatcrisis enkel aangepakt wordt op het moment dat er een fijn prijskaartje aan hangt. Waarom de bed-bad-brood kwestie zo’n ophef veroorzaakte. (Zie ook hier.)

Belang, waarde, menselijkheid. Laten we dat nooit uit het oog verliezen. Laten we altijd blijven denken, kijken, zoeken naar wat waar is. Voorbij alle cijfers.

Afbeelding: hans s via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
3 antwoorden
  1. Avatar
    Donato zegt:

    Beste Nicole,

    “Maar cijfers en aantallen zijn verre van heilig. Juist als het gaat om het menselijke, om het redelijke en om het ware zijn cijfers meer afleiding dan richtinggevend. En dat is misschien jammer, want tellen is iets wat veel makkelijker te leren is dan het maken van morele afwegingen.”

    Hier sla je de spreekwoordelijke spijker op zijn kop. De ‘heiligheid’ is uit ons bestaan verdwenen. Sinds de Verlichting is de rationele wetenschap de nieuwe religie geworden voor de westerse mens. Haar wetenschappers zijn de nieuwe priesters. Haar belangrijkste dogma is dat alles materie is, en alleen dat waar is wat onze uiterlijke zintuigen ervaren en wat er kunnen meten en analyseren. Zelfs disciplines als filosofie en psychologie, die een dijk hadden moeten vormen tegen post-modernisme, materialisme en pure rationaliteit – zijn verloren geraakt aan de ‘meten is weten’-waanzin. Hierdoor is de westerse wereld in een moraliteitscrisis belandt, waar de economische crisis een klein – maar belangrijk – onderdeel van is.

    Is alles kommer en kwel? Gelukkig niet. We zien op de sociale media een opleving van tegeltjeswijsheden. Dit is een kinderlijke vorm van moreel bewustzijn, maar het geeft wel aan dat dit bewustzijn gelukkig nog steeds bij veel mensen aanwezig is. Tevens zien we dat de arrogantie van de wetenschap in een rap tempo aan het afnemen is. Steeds meer wetenschappers durven er eerlijk voor uit te komen dat ze het eigenlijk ook niet weten, en dat de wetenschap misschien maar betrekking heeft op vijf procent van onze realiteit. Daar waar de christelijke god lange tijd door wetenschappers de ‘god van de gaten’ werd genoemd, zien we nu dat ‘toeval’ de god van de wetenschap is geworden.

    Er is dus licht aan de horizon.

    Beantwoorden
    • Nicole des Bouvrie
      Nicole des Bouvrie zegt:

      Beste Donato,
      Dankjewel voor je bemoedigende reactie. Inderdaad is er nog hoop, heel veel hoop, ook binnen de gebieden waar je het niet direct verwacht. Ontwikkeling gaat van het ene extreme naar het andere, om uiteindelijk een middenweg te vinden en te maken. Want uiteindelijk zit er iets in de mens dat altijd zoekende is naar dat ‘heilige’, dat ‘echte’ dat zich in én voorbij de materie bevindt.
      Nicole

      Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *