Column: Het mooie gevaarlijke jasje van de rethorica

Iets goed kunnen zeggen, iets mooi kunnen verwoorden, woorden zo kunnen gebruiken dat ze daadwerkelijk binnenkomen bij de toehoorder. Niets mis mee. Op zich. Als het daarbij blijft. Maar de mooie powerpoint-presentatie (of: voor de hippere mensen onder ons: Prezi) met grote woorden en containerbegrippen blijft toch hoofdzakelijk een lege kapstok. Overpeinzing over het mooie en het gevaarlijke van rethorica, en hoe we er allemaal aan mee doen.

Rethorica

Al van oudsher is er een soort strijd gaande tussen diegene die zich verdiepen in hoe je iets zegt en diegenen die nadenken over hoe je iets zegt. Een groot verschil, voor wie wil. Hoewel de overlap natuurlijk ook groot is. Want zonder iets kun je ook niets zeggen – tenminste, dat hoop ik toch altijd. Toch blijkt dat lang niet altijd het geval.

De ware frictie tussen de rethorici en bijvoorbeeld de aanhangers van Socrates zat hem echter niet in de manier waarop taal gebruikt werd om iets over te brengen. Het onderscheid zit hem in de manier waarop over taal wordt gedacht, over de rol van taal wanneer het gaat om het zoeken naar en het overbrengen van ‘waarheid’.

Taal als bezitter van waarheid

Daarbij worden de rethorici door hun tegenstanders uitgemaakt voor sofisten – voor mensen die denken dat ze dingen weten, dat ze waarheid in pacht hebben. De academie van Plato zet zich fel af tegen dat denkbeeld, we kunnen enkel altijd streven naar dat te weten, waarheid is niet een eigendom, is niet iets dat je zomaar kunt verkopen aan iemand anders. Een academie volgens de Griekse filosofen is dan ook verre van een leerfabriek, waar waarheid en geleerdheid wordt ingebracht in jonge mensen en waar dan wijze mensen uitkomen.

Toch lijkt het alsof dit debat ook nu nog gevoerd moet worden. Soms lees je over scholen die met fabrieken worden vergeleken, waar wordt gestampt en het belangrijker is om te leren netwerken dan om een methode te leren die het eigen onderzoek naar de waarheid versterken. Want wat is netwerken anders dan het juiste zeggen tegen de jusite persoon op het juiste moment? Is er nog een plek waar we naar zingeving en werkelijk leven mogen vragen, en met onze mond vol tanden durven te staan? Waar onjuist geformuleerde zinnen minder erg zijn dan de leegte die achter grote ondoorleefde begrippen schuilgaat?

De verleiding van het niets zeggen

Een zomers weekend maakt dat weer duidelijk. Volle terrasjes en vrolijke gezichten. Het festival-seizoen is weer begonnen, en het bier vloeit rijkelijk. Een mooie gelegenheid altijd ook om in dat soort contexten de gesprekken van mede-terrasgangers af te luisteren. Lange innige gesprekken, uitbundige grappenmakers en groepen vriendinnen die hun relaties open en bloot leggen.

Wat er uit valt op te maken? Dat we heel goed zijn in het praten, in het vormgeven van zinnen en in het onderhouden van de aanhorende partij. Waar we iets minder goed in zijn, is luisteren. Vaak wordt er namelijk nauwelijks gereageerd op de ander, in plaats daarvan vertellen we liever ons eigen verhaal, onze eigen grap, die in ons opkomt. We horen onszelf graag praten. Het is een over-en-weer spelletje dat gespeeld wordt, en dat ons uren lang bezighoudt. Een leuk jasje, een lekker sausje over een misschien verder wat smakeloos bestaan. Maar het is ook gevaarlijk – want waar blijft dan datgene dat ontsnapt aan het alledaagse?

Misschien moeten we dit nog eens overdenken, en juist ook stil durven zijn. Meer durven te denken dan we ooit aan een ander zouden kunnen overbrengen. En vervolgens dan toch proberen dat over te brengen. In taal, in kunst, in stilte.

Afbeelding: pixelvice via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *