'Columbine' en het recht om te verminken (2)

Wie is er verantwoordelijk voor geweld? Is dat de kunstenaar die de daders inspireert? Of is de het dader zelf? Schrijver Hafid Bouazza zegt hierover: ‘Iedereen heeft het recht om mijn teksten de verminken, verkeerd te lezen en verkeerd te interpreteren’. Niet hij, maar de beschouwer is verantwoordelijk voor wat het doet met een kunstwerk. Een analyse door Kalle Brüsewitz. Vandaag Deel 2.

Immoralist of autonomist

Het lied ‘Abuse part II’ is een goede manier om te kijken of Manson danwel een immoralist, een autonomist of een moralist is. De Sade stelt dat er maar drie instanties zijn de mens kan weerhouden van moorden. Dit alles kan heel goed gelden voor de tekst van het lied. Manson zou genot beleven aan het slechte en dit gebruiken in zijn teksten. Als dit werkelijk zo zou zijn, zitten we met een probleem. Dit zou namelijk betekenen dat Manson ofwel een immoralist is, iemand die het kwade laat zien, om er van te kunnen genieten; ofwel een autonomist. In beide gevallen is er geen enkel verband te leggen tussen het immorele gedrag van de gene die een kunstwerk tot zich nemen en de maker, dan wel de intentie van de maker. De autonomisten, zoals Clive Bell, stellen dat kunst intrinsieke waarde heeft en geen niet-esthetische waarden kan hebben. Bell stelt zelfs dat het onzinnig is om niet-esthetische waarden toe te kennen aan kunst. Dit heeft te maken met het feit dat het toekennen van moraal aan een kunstwerk in strijd is met het daadwerkelijke kunstwerk.

In beide gevallen zou Manson de kritieken na ‘Columbine’ eenvoudig van de hand kunnen doen door zich te beroepen op één van beide verklaringen. De immoralist, die goed past bij zijn lidmaatschap van de ‘Kerk van Satan’ en de autonomist die kunst eenvoudig buiten het debat over de invloed van kunst plaatst. Geen van beiden heeft hij gekozen.

Rolling Stone

Een maand na het ‘Columbine’ bloedbad verscheen een artikel van Marilyn Manson zelf in het Amerikaanse muziektijdschrift Rolling Stone, waarin hij zich verweerde tegen alle kritieken van bijvoorbeeld de christelijke kerk in Amerika die een rechtstreeks verband zagen tussen zijn teksten en het bloedbad. Ze beweerden zelfs dat de schutters ‘I Love Marilyn Manson’ riepen toen ze schietend rondliepen .

In Manson’s artikel stelt hij zich heel duidelijk op als moralist, en zelfs als een extreme moralist. Daarin verschilt hij heel weinig van de kritieken die hij krijgt, die hem ook aanspreken op de functie van kunst en welke gevolgen dat heeft voor de maatschappij. Manson onderkent dat kunst een invloed kan hebben en stelt zich zelfs op als een utopist, omdat hij verwacht dat het laten zien van het kwade leidt tot een inzicht bij het publiek die het individu aanzet tot het doen van het goede. Hij stelt:

 ‘A lot of people forget or never realize that I started my band as a criticism of these very issues of despair and hypocrisy. The name Marilyn Manson has never celebrated the sad fact that America puts killers on the cover of Time magazine, giving them as much notoriety as our favorite movie stars. From Jesse James to Charles Manson, the media, since their inception, have turned criminals into folk heroes. They just created two new ones when they plastered those dipshits Dylan Klebold and Eric Harris’ pictures on the front of every newspaper. Don’t be surprised if every kid who gets pushed around has two new idols.’

Niet alleen legt hij de schuld bij een ander, hij geeft eigenlijk aan dat alles wat hij schrijft, hoe gruwelijk ook, een aanklacht is tegen de maatschappij waarin we leven. Alles wat hij schrijft is bedoelt op de mans op andere gedachten te brengen en aan te zetten tot goed handelen. Hij geeft verderop in het artikel duidelijk aan dat hij controverse oproept:

‘I’m a controversial artist, one who dares to have an opinion and bothers to create music and videos that challenge people’s ideas in a world that is watered-down and hollow. In my work I examine the America we live in, and I’ve always tried to show people that the devil we blame our atrocities on is really just each one of us.’

Daaruit is duidelijk de moralistische toon te halen. Hij gebruikt de ‘frames’, ‘schemata’ en ‘scripts’  uit onze Westerse maatschappij om ons te laten zien hoe het niet moet;  een extreme moralist. In het hele werk van Marilyn Manson sijpelt door dat hij vooral gelooft dat de wereld beter kan worden, zoals Herbert Marcuse het wil: ‘De kunst laat de slechte wereld zien en moedigt je aan om het goede te doen’. Daarmee schaart hij zich zelfs onder de utopisten.

Tegenstrijdig

Ik betrap Manson aan het eind van zijn artikel op een tegenstrijdigheid die ons weer terug brengt bij Hafid Bouazza. Aan het eind van zijn artikel spreek Manson zichzelf enigszins tegen. Hij wil wel dat zijn controversiële teksten worden geïnterpreteerd als maatschappij-kritisch en hij wil zelfs dat de wereld beter wordt doordat hij laat zien wat er mis is in de maatschappij, maar als zijn teksten verkeerd uitgelegd worden en dus iemand aanzet tot gruwelijke daden schuift hij het van zich af; hij stelt:

‘Even if they were fans, that gives them no excuse, nor does it mean that music is to blame. Did we look for James Huberty’s inspiration when he gunned down people at McDonald’s? What did Timothy McVeigh like to watch? What about David Koresh, Jim Jones?’

Hiermee komt hij weer dicht in de buurt van Hafid Bouazza’s kijk op kunst. ‘Iedereen heeft het recht om mijn teksten de verminken, verkeerd te lezen en verkeerd te interpreteren’ , zo stelde Bouazza. Maar kun je zo tweeledig zijn? Kun je verlangen dat het publiek je teksten interpreteert, maar alleen de door jouw bedoelde interpretatie aan jezelf toewijzen en een verkeerde interpretatie bij jezelf weghouden? Ik denk dat Manson zich op zijn minst ongeloofwaardig maakt.

De tekst van het nummer ‘Abuse Part II’ is dus bedoelt als een aanklacht tegen het feit dat verkrachters vaak zelf verkracht zijn en dat de maatschappij hier geen oplossing voor heeft. Het laat volgens Manson een deel van de verrotte Amerikaanse samenleving zien. Het probleem zit hem hierin: In Manson’s gedachtegoed is het zo dat als je op basis van dit nummer besluit om toch geen minderjarige te misbruiken is dat de kracht van Manson’s tekst, maar als je op basis hiervan besluit het wel te doen, is het niet de schuld van de tekst. Een vreemd soort extreem moralisme, waarin Manson volledig zijn straatje schoonhoudt. 

Lees deel 1 van deze blog hier

Lees het volledige interview met Hafid Bouazza hier

Photo Credit: id-iom via Compfight cc

Kalle Brüsewitz
Kalle Brüsewitz (soulchecker.nl) is afgestudeerd in de theaterwetenschappen en kunsteducatie en is werkzaam als freelancer op het gebied van journalistiek en kunsteducatie. Hij noemt zich SoulChecker en zoekt naar dat waar mensen zich geraakt door voelen; in kunst, politiek en religie. Ook werkt hij als coördinator in een Aanloopcentrum voor iedereen die behoefte heeft aan koffie en een praatje.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *