Carnaval (2)

Het is weer zover, de verkleedkleren mogen uit de kast! Het is carnaval. Waar komt dit feest nou vandaan en wat is de betekenis ervan? Adrem, het magazine van de Remonstranten, plaatste er een artikel over. Vandaag op Zinweb: deel 2. Het eerste deel is hier terug te lezen. Meer lezen uit Adrem? Klik hier.

Carnaval in Venetië
In Venetië echter, ging het net andersom: daar beleeft het carnaval vanaf de 15e eeuw zijn hoogtepunt. Maskers worden daar dan al sinds de 11e eeuw gedragen en in 1436 krijgen de maskermakers hun eigen gilde. Dankzij de commedia dell’arte, een professioneel acteersgezelschap met gemaskerde karakters, komen bepaalde maskers in zwang. De commedia dell’arte heeft namelijk een aantal vaste personages (die iedereen op den duur kent) en tijdens carnaval worden deze personages dan ook gebruikt door de feestvierders. Maskers en carnaval verdwijnen dan met de komst van Napoleon, die in 1797 de Venetiaanse republiek bezet. Napoleon verbiedt dan het carnaval, omdat hij vreest dat heimelijke oppositie gemakkelijker is wanneer mensen zich kunnen vermommen en zo ongezien kunnen komen en gaan.  Pas sinds 1978 zijn de Venetiaanse maskers weer in zwang. In dat jaar opende een groep studenten van de kunstacademie, die als studieproject maskers moesten maken, een moderne maskerwinkel in Venetië, waarin werd teruggegrepen op de maskers zoals die door de commedia dell’arte werden gedragen.

Weer terug in Nederland
In de 19e eeuw wordt het feest in Nederland dan weer heel populair. Uit vrees dat het feest opnieuw verboden zou worden vanwege de uitspattingen, verenigden café-uitbaters en feestvierders zich in carnavalsverenigingen.  En veel gebruiken die in het (Duitse) Rijngebied ontstonden, werden in Nederland overgenomen. Want ook daar werd carnaval sinds de reformatie lange tijd niet meer gevierd. Echter dankzij de schrijver Goethe, die een boekje had geschreven over een carnavalsfeest dat hij in Rome had meegenaakt, ontstond de wens bij een deel van de bevolking om de koning van Pruissen (Frederik Willem III) ongestraft op de hak te nemen. In 1823 wordt dan in Keulen de eerste carnavalsoptocht geregeld. Op de scheepswagen staat dan ‘Held carnaval’ die de Pruissische koning parodieert. In de tweede helft van de 19e eeuw wordt deze persoon dan ‘Prins carnaval’ genoemd en vergezeld van een hofhouding, compleet met nar. Tot op heden draagt deze prins een kostuum dat lijkt op een koninklijk gewaad uit het begin van de 19e eeuw. Deze gebruiken van een prins carnaval met hofhouding (raad van elf) én kledij zijn door Nederland overgenomen.

Carnaval anno nu
Waarbij in de jaren ’60 en ’70 de commercie vooral dook op het feest – met landelijk bekende carnavalskrakers – is het feest in de afgelopen decennia vooral weer geclaimd door het katholieke Zuiden. Liedjes van lokale bandjes, in dialect, voeren de boventoon. Iedere omgeving heeft zo zijn eigen opvoering en vooral de lokale politiek moet het dan ontgelden. In veel streken is het dus vooral een lokaal feest, waar buitenstaanders weinig te zoeken hebben.

Opmerkelijk genoeg is er ook nog een onderscheid tussen het carnaval in Noord-Brabant en in Limburg. In Limburg is het vooral pracht en praal, met mooie costuums en maskers. In Noord-Brabant ligt de nadruk niet op het verkleden, maar is een boerenkiel en boerenzakdoek voldoende.

Zelf heb ik met mijn Brabantse echtgenoot diverse malen de Bergse Vastenavond (want zo heet het in Bergen-op-Zoom) aan den lijve mogen ondervinden. Wat mij het meeste opviel, was dat ik het gevoel kreeg terug in de tijd te gaan. Op het (prachtige) marktplein wordt ieder jaar nagenoeg het zelfde verhaal nagespeeld met dezelfde personages. Ik kon mij opeens voorstellen hoe zoiets eruit moet hebben gezien in de middeleeuwen. Praalwagens rijden door de stad, dweilorkestjes in dialect trekken van kroeg tot kroeg en doordat iedereen een boerenkiel, zakdoek en gordijn (!) omheeft valt iedere sociale ongelijkheid inderdaad weg. Ja, carnaval is beslist meer dan men op het eerste gezicht misschien vermoedt. 

Foto: Radio Nederland Wereldomroep/Flickr.com

Vanessa van Koppen-Enters
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *