Bronnen in de ziel van een ander aanboren

Carolien Sieverink – Florus Kruyne is remonstrants predikant, geestelijk verzorger, supervisor en mindfulnesstrainer in Utrecht. Hij houdt zich bezig met het boeddhisme, en geeft regelmatig mindfulnesstrainingen. De begeleiding van de mens in alle gedaanten en fasen van het leven –  ziek, gezond, gemeentelid, student en predikant –  is zijn vak. Het gesprek over de ziel is zoekend, het is  een poging om ervaringen in woorden uit te drukken. 

Zielzorg
In het ziekenhuis is zielzorg hard nodig. Iedereen die daar ligt doet aan topsport, de mensen moeten zowel fysiek als mentaal vaak alle zeilen bijzetten om er door heen te komen. In een omgeving waar het lichaam centraal staat, heeft ook de ziel aandacht nodig. Daar ben ik voor, ik zorg voor de ziel van patiënten. Zielzorg is een ouderwets woord, maar erg toepasselijk. Het geeft aan dat er meer is dan het lichaam alleen. Er zijn drie dimensies: allereerst is er de lichamelijke dimensie, en daarnaast is er de psychologische dimensie, die onze persoonlijkheid bevat. Dat is de dimensie waarmee de psychologie zich bezig houdt en die deels genetisch, en deels door onze opvoeding is bepaald: ons karakter, onze reacties en emoties, en ook onze denkpatronen. En dan is er nog een derde dimensie, een diepere laag die die twee anderen overstijgt: dat is de ziel. Daar zit de essentie van iemand, de ziel valt niet samen met de persoonlijkheid en de karakterstructuur van iemand. De ziel overstijgt de persoonlijkheid.

Ik probeer altijd iemand aan te spreken op de laag van de ziel, want je kunt bevangen raken door je problemen. Dan lijkt het alsof je alleen nog maar uit problemen bestaat. Ik nodig mensen uit om te vertellen over die diepere laag, en vraag bijvoorbeeld of ze het gevoel hebben dat ze geholpen worden. Met zulke vragen hoop ik een andere energie te wekken, waarmee de mensen weer in contact komen met hun ziel. Ik nodig mensen uit om te vertellen, en door het verhaal ontstaat er weer perspectief, de levensvreugde keert terug. Het is bijzonder om te merken dat iemand er soms anders ligt wanneer ik wegga, dan toen ik er binnenkwam. Zo trof ik ooit iemand die moederziel alleen was, ze had geen vrienden of familie. Het was bijna niet voor te stellen hoe alleen diegene was. Ik vroeg haar wie of wat van betekenis was in haar leven. Toen kwam haar vogeltje ter sprake, dat vogeltje leek haar enige band met het leven te zijn. Ik heb haar uitgehoord over dat vogeltje, over de warmte en de liefde die ze gaf aan het diertje, en die ze er ook weer van terugkreeg. In de zorg die ze droeg voor het vogeltje werd haar ziel aangeraakt. In het verhaal over haar vogel ging de ziel resoneren: het was een verhaal over de liefde en de waarde van het leven.

Het is een kunst om de bronnen in de ziel van een ander aan te boren, je moet op zoek naar de krachtbronnen bij iemand anders. Dat doe je door de juiste vragen te stellen, en het is ook afhankelijk van de wisselwerking met iemand. Soms is iemand beter af bij een andere zielzorger, dan werkt het gewoon niet. Maar misschien is het allerbelangrijkste wel je eigen houding. Je moet zelf ook verbonden zijn met je diepste laag. Je houding en je hart moeten open zijn, alhoewel je dat lang niet altijd in de hand hebt.’

Boeddhisme
Ik doe zelf veel aan boeddhistische meditatie, elke dag doe ik drie kwartier een loopmeditatie. Het is alsof je jezelf weer reset, in die drie kwartier kom ik weer terug bij mijn eigen ziel, voor zover je dat kunt weten. Ik heb al erg lang affiniteit met het boeddhisme, alhoewel ik in mijn studietijd niets van de leer begreep. Dat het leven alleen maar lijden is, vond ik maar raar. Toch trok het me aan, en kwam ik via een studentengroep een keer bij een Thaise monnik terecht die les gaf in meditatie. Ik kon er niets van, maar al doende begon ik het te begrijpen. Het is eigenlijk niet uit te leggen, hoe meer ik het probeer, hoe meer misverstanden er ontstaan. Het is gewoon doen, en door de ervaring ga je het begrijpen. 

Levensmoed en overgave
‘Ik heb absoluut niet de neiging om mijn christelijke traditie weg te gooien, zoals veel Nederlandse boeddhisten doen. Het boeddhisme brengt me juist dichter bij het christendom. In het Nieuwe Testament lees ik over de ervaringen van Jezus. Hij wordt door mededogen bewogen, spreekt over de alomvattende liefde, en heeft het over de helderheid van de geest. Ook gaat het bij Jezus over levensmoed en overgave. Dat zijn beschrijvingen van ervaringen die ik via de beoefening van meditatie op het spoor ben gekomen. Het spoor van Jezus tekent zich voor mij beter af door de spiegel van het boeddhisme, omdat ik me via het boeddhisme op een dieper niveau kan verbinden met de leringen van Jezus. Via meditatie werk ik aan de verbinding met de ziel, met een diepere laag. Dat geeft mij goede ondergrond om een betere christen te zijn. De agapè, de belangeloze liefde, komt tot leven.  

Als ik terugkom van een retraite, waarin ik me voor langere tijd volledig heb toegewijd aan de meditatie, bespeur ik soms een ongekende openheid. Ik zit dan in de trein terug naar huis, en ben ineens met allerlei mensen in gesprek. Na een retraite ben ik vrijer, losser, opener, en mensen voelen dat. Je hoeft maar iemand aan te kijken of diegene begint al te praten. Dat is hartverwarmend. Op die momenten denk ik: zo was het bij Jezus ook. Deze ervaring moet hij ook gekend hebben, dit is niet iets anders dan hoe het bij hem was. Het is een openheid die van dezelfde makelij is, met dezelfde geest. Die vrijheid is ook mijn drive, daarmee wil ik in verbinding komen. Tegelijk heb je er niets over te vertellen en heeft het ’t karakter van een geschenk.

In het boeddhisme wordt er gesproken over de boeddha-natuur. Wij bezitten allemaal in potentie een aantal kwaliteiten die onafhankelijk zijn van de omstandigheden. Dit zijn bijvoorbeeld de ervaring van onvoorwaardelijke liefde, en van mededogen bij het zien van het lijden van een ander. Ook medevreugde bij voorspoed van een ander hoort daarbij, en de helderheid van geest. Deze kwaliteiten manifesteren zich spontaan, je kunt ze niet dwingen te verschijnen. Door deze kwaliteiten ervaren we de ziel, ze gaan het lichaam en de persoonlijkheid te boven. In het ziekenhuis zie ik vaak de kwaliteit van levensmoed: ondanks al het lijden zijn patiënten in staat iets te ervaren wat boven alle pijn uitgaat, iets wat vrij is van alle ziekte en vreugdevol is. Dat is de ziel die spreekt.’ 

Dagelijkse beoefening
Een sterk beeld uit het boeddhisme is dat wij allemaal zijn als een tuin, met allerlei planten erin. Er staan in die tuin hele sterke planten, hele mooie planten, en ook allerlei onkruid dat maar niet uit te roeien is. Al die planten staan voor een deel van onszelf, voor de kwaliteiten die we in potentie bezitten. Bepaalde planten moet je flink snoeien, andere planten moet je juist cultiveren. Elke dag ben je bezig met bemesten, water geven en onkruid wieden. Je moet iets doen om de tuin van jezelf bewerken, maar zonder te hard te streven naar een mooi resultaat. Het is een valkuil om de controle over de tuin te willen hebben. Onkruid moet je niet bestrijden, maar ook een plekje geven in de tuin. Dit zit ook in de christelijke traditie, bijvoorbeeld in de beoefening van de dankbaarheid. Als je elke dag bewust bedenkt waarvoor je dankbaar bent, roei je de ondankbaarheid niet uit, maar geef je die wel minder ruimte om te woekeren. Die cultivering van een bepaalde gemoedstoestand probeer ik over te dragen bij mindfulnesstrainingen. Het is een uitnodiging om de verbinding met de eigen ziel dagelijks tot stand te brengen. Niet als opwekking, maar als dagelijkse oefening. Die opdracht tot dagelijkse beoefening is in de christelijke traditie niet zo sterk, maar die wordt op deze manier via het boeddhisme tot stand gebracht.’

Carolien Sieverink is Lid van de redactie, student aan het Seminarium.

Bron: Adrem april 2013

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *