Boven is het stil

Zin&songwriter breidt uit naar film onder de noemer zin&cinema. In deze eerste editie een film over een zwijgzame boer wiens leven op het punt van beginnen staat.


See video

In Boven is het stil lijkt het meer om te gaan om wat er niet gebeurt dan wat er wel gebeurt. We blijven de hele film lang dicht op de huid van boer Helmer, een weigerachtig personage. Het lijkt alsof zijn leven nog niet begonnen is. Helmer wordt gespeeld door Jeroen Willems in zijn eerste grote filmrol. Na het zien van Boven is het stil werd mij duidelijk wat een fantastisch acteur we verloren hebben toen Willems na de opnamen, maar voor de premiere overleed aan een hartstilstand.

We zijn op een boerderij op een niet nader gespecificeerd Nederlands platteland. De setting roept bij mij gelijk herinneringen op van eerdere boerderijfilms als De Poolse Bruid, Kleine Teun en Het is een schone dag geweest.

De film begint met een daad die Helmer stelt. Hij verhuist zijn oude en zieke vader naar de zolder van de boerderij die ze samen bewonen. Het is een ongemakkelijke scene. De zoon tilt de vader ruw en zonder enige spoor van liefde de trap naar de zolder op. Een omgekeerde pieta: geen zoon in armen van de moeder, maar een vader in de armen van de zoon, niet dood, maar nog net levend, en geen ontferming, maar eerder afkeer.

Vader en zoon wisselen wel woorden uit (over de koeien, over het raam dat open of dicht moet), maar spreken niet met elkaar. Op een aantal momenten is de spanning van wat niet gezegd wordt voelbaar. Er ligt een verhaal achter dat hardnekkige zwijgen, maar dat verhaal wordt doodgezwegen.

Helmer lijkt ook verder geen intieme relaties te hebben. De buurvrouw zoekt schuchtere toenadering, maar hij zwijgt. Menselijk contact lijkt verder beperkt te zijn tot de chauffeur van de melkwagen die om de paar dagen langskomt om de melk van de boerderij op te halen.  We zien hoe Helmer stiekem deze man bekijkt van een afstand. De gesprekken tijdens het tanken van de melk zijn schuchter en stroef. Er gebeurt iets tussen hen, maar geen van beide durft dat uit te spreken of te onderzoeken. De cultuur waar ze deel van uit maken geeft hen ook weinig in handen om hun gevoel mee te uiten.

De scene die mij het meest raakte is één van die ongemakkelijke gesprekken tussen de melkautochauffeur en Helmer. De spanning van het net niet getoonde verlangen stijgt tot een hoogtepunt, tot Helmer de spanning verbreekt met een zakelijke opmerking. De camera volgt Helmer die in de stal achter blijft als de melkwagen wegrijdt. Zijn lijf verraadt de frustratie om wat hij weer niet gedurfd heeft.

De jonge knecht die Helmer in dienst neemt is al even zwijgzaam. Maar hij zal de eerste zijn die door de consequente weigering van Helmer weet breken, al is het voor een moment. We krijgen aan het eind van de film niet de grote doorbraak van de dam die je zou zien in een Hollywoodfilm. We zien alleen kleine scheurtjes in het pantser, die een opening naar de buitenwereld kunnen vormen. There’s a crack in everything, that’s how the light gets in, zong Leonard Cohen ooit.

Ruben Altena
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *