boeddhisme studeren aan de VU(1)

Frieda Pruim – Boeddhisme en hindoeïsme studeren aan een universiteit, met ruimte voor je eigen religieuze beleving – het bestond nog niet in het Westen. Vanaf september kun je je erin specialiseren aan de van oorsprong protestantse Vrije Universiteit in Amsterdam. De opleiding religie en levensbeschouwing wordt steeds breder getrokken. “De behoefte aan boeddhistische professionals neemt toe.” 

In een lokaal van de tweede verdieping van het hoofd- gebouw van de Vrije Universiteit heb ik me met zo’n dertig anderen geïnstalleerd om kennis te maken met de nieuwe specialisaties boeddhisme en hindoeïsme bij de opleiding religie en levensbeschouwing. We zijn voorzien van thee en een stroopwafel en hebben onze schrijfblokken in de aanslag. Maar de belangstelling is onverwacht zo groot, dat we moeten verkassen. De hele hindoegemeenschap is uitgelopen. Nieuwsgierig, maar niet van plan de opleiding te gaan volgen. Ik behoor tot het groepje potentiële studenten dat zich heeft opgegeven voor dit ‘dagje studeren’. De zes die zich meldden voor het traject hindoeïsme zijn hindoe van geboorte. Het bijzondere van de zestien geïnteresseerden in de specialisatie boeddhisme is dat ze allemaal, net als ik, op latere leeftijd de waarde van boeddhisme en meditatie hebben ontdekt. Dat de studierichting in het leven is geroepen om geestelijk verzorgers in gevangenissen en ziekenhuizen op te leiden, weten de meesten niet eens. Ze willen vooral hun kennis verdiepen. Sommigen zijn van plan wat ze leren toe te passen in hun huidige werk, zoals ik in de journalistiek.
Leonie Besuch (21) wil na een jaar Denemarken haar studie psychologie weer oppakken, vertelt ze op weg naar een grotere zaal. “Op internet vond ik deze opleiding. Ik werd helemaal wild, want ik ben al een paar jaar bezig met mindfulness en boeddhisme. Die levenstijl trekt me aan. Ik hoop dat ik psychologie en deze studie kan combineren.” Ook sportinstructeur Romy Seeger (29) wil het liefst zowel psychologie als deze studie gaan doen. “Ik wil de levens van mensen veranderen door sport en persoonlijke training. Daar- bij hoort mindful living en meditatie. Ik ben benieuwd wat het boeddhisme daarin te bieden heeft. Zelf ben ik opgegroeid in het javanisme, een mix van boedhisme, hindoeïsme en islam.”

Eigen bril
Al gauw bereiken we een indrukwekkend grote collegezaal, met rode oplopende stoelen. Hier krijgen we ons eerste college van André van der Braak. Hij is sinds een half jaar aan de VU bijzonder hoogleraar boeddhistische filosofie in dialoog met andere levensbeschouwelijke tradities en nauw betrokken bij de nieuwe specialisatie boeddhisme. “In deze studie leren we dat iedereen door zijn eigen bril naar religies kijkt”, legt hij uit. “Wat wij denken dat deze religies zijn, is niet de ware gestalte. Misschien bestaat er wel geen ware gestalte, want we zullen nooit weten wat de Boeddha werkelijk heeft gezegd. Het gaat altijd om interpretaties. Besef dat als je in gesprek gaat over religie.”
Eerst schetst hij een aantal vertekende historische beelden van boeddhisme en hindoeïsme. Zo be- schouwden missionarissen oosterse religies als inferieur, terwijl Arthur Schopenhauer het boeddhisme juist idealiseerde. Daarna noemt hij een aantal hedendaagse vertekeningen van het boeddhisme. “Veel westerlingen denken dat het een meditatietraditie is, terwijl in Azië de meeste boeddhisten helemaal niet mediteren. Anderen denken dat mindfulness en boeddhisme hetzelfde zijn, maar mindfulness is een uitgeklede vorm. Dat boeddhisten tolerant en vreedzaam zijn gaat zoals we weten ook niet altijd op. En dat boeddhisten geen rituelen kennen, klopt even- min. Als ik beginnende studenten in het zencentrum waar ik meditatie geef laat buigen, zeggen ze soms: moet dat nou?”
“In deze studie leren we je horizon verbreden, meer perspectieven te krijgen op de werkelijkheid”, besluit hij. “Perspectivische lenigheid zou je dat kunnen noemen.” Iemand uit de zaal reageert: “Toen ik meer te weten kwam over het boeddhisme, kreeg ik mot met mijn meditatieleraar, want hij vond dat hij de waarheid in pacht had.” Van der Braak herkent dat: “Ik deed vroeger vipassanameditatie. Toen ik mijn leraar steeds meer begon te vragen, zei hij: ‘Je denkt te veel, je moet meer mediteren.’ Maar mijn huidige zenleraar verwelkomt mijn vragen. Het is dus maar net wie je treft. Wij willen je niet leren ontmaskerende vinger- tjes op te steken, maar kennis meegeven waarmee je een gesprek kunt aangaan. Wetenschap is ook maar één perspectief. Aan de VU is ook ruimte voor het hart, voor je eigen beleving. Die kun je hier mee laten spreken, anders dan op veel andere westerse universiteiten.”
Dat klinkt mij als muziek in de oren. Ik wil graag mijn kennis verbreden én mijn eigen ervaringen inbrengen. Ook mijn buurman Henk Dolfing (58) voelt zich aangesproken. Hij doet, naast zijn baan als manager, in Nijmegen de master interreligieuze spiritualiteit bij religiewetenschappen. Die studie vindt hij nogal zakelijk en afstandelijk. “Hier wordt van binnenuit gedoceerd en kan ik me specialiseren in het boeddhisme. Ik studeer vooral uit interesse, maar ik zou best geestelijk verzorger willen worden in de gevange- nis; ik heb al eens op zo’n baan gesolliciteerd.” Studenten krijgen in het eerste jaar een inleiding in drie grote stromingen binnen het boeddhisme: theravada, zen en Tibetaans boeddhisme. Ook boeddhisme in Nederland komt aan bod, met een bezoek aan verschillende gemeenschappen (sangha’s) in Amsterdam. De docenten komen uit de verschillende boeddhistische richtingen én zullen traditieoverstijgend kunnen denken. Dat is mooi, want ik weet inmiddels wel dat ik met mijn vipassanameditatie in de theravadatraditie sta, maar hoe die zich precies verhoudt tot de zen en het Tibetaans boeddisme?
Hoogleraar en zenleraar André van der Braak wordt zeker één van de docenten. “Dialoog speelt een belangrijke rol in de colleges, zowel binnen het boed- dhisme als met andere religies”, benadrukt hij. “Je leert hier buiten je eigen sangha kijken. Dat gebeurt nog veel te weinig. Als ik bijvoorbeeld college geef over de geschiedenis van het zenboeddhisme, trek ik vergelijkingen met andere stromingen waar zen zich tegen heeft afgezet of juist parallellen mee heeft.”

Wordt vervolgd…

Bron: Volzin juni 2012

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *