Bijbel in Gewone Taal

Een fenomeen wat al een tijd lang bestaat maar waar op Zinweb nog niet genoeg aandacht aan is besteed: De Bijbel in Gewone Taal. Wat is dit voor een boek en waarom is het geschreven?

Gewone taal

1 oktober 2014, dat is het moment waarop de Bijbel in Gewone Taal werd gepubliceerd door het Nederlands Bijbelgenootschap. Misschien is het wel opgevallen in een boekenwinkel hier en daar. Het is een interessant idee en roept eigenlijk een heleboel vragen op. Één vraag is natuurlijk: wat is gewone taal eigenlijk? De website van de Bijbel in Gewone Taal stelt het zo: “Gewone taal is de taal die we dagelijks gebruiken als we iets vertellen of uitleggen. Het gaat om woorden die algemeen bekend zijn. En de begrijpelijkheid van de Bijbel in Gewone Taal gaat verder: De zinnen zijn helder opgebouwd en niet te lang.”

Een volgende vraag is natuurlijk: kan het eigenlijk wel? Kun je een tekst dusdanig aanpassen aan een nieuwe structuur zonder iets van de betekenis van het origineel te verliezen? Biedt deze gewone taal er wel de middelen voor om de tekst over te zetten? Uiteraard is dezelfde vraag ook op vertaling in het algemeen van toepassing: is het wel mogelijk om een Bijbelvertaling te maken? Of dit nu om van de ene taal naar de andere of van de ene stijl naar de andere gaat is dan bijzaak.

Teveel concessies?

Men kan uiteraard stellen dat het een stap terug is, of een stap in de verkeerde richting: de tekst is dusdanig rijk, dat een aanpassing van de tekst altijd een schade betekent. Zoals in een artikel in Trouw te lezen is: “Waar in de Nieuwe Bijbelvertaling ruim elfduizend verschillende woorden zijn gebruikt, staan er in de Bijbel in Gewone Taal nog geen vierduizend.” Is dat niet te beperkend? Het is misschien ook een kwestie van opvatting waar het hier om gaat. Theologisch kan het gesteld worden dat het allerbelangrijkste is mensen met deze tekst in contact te brengen en ze “het goede nieuws” te laten lezen. Zolang dat maar gebeurt is de rest bijzaak en of er nu één of duizend woorden voor “boos” gebruikt wordt is dan bijzaak.

Elitair vs. egalitair

Het gaat wel terug op oude opvattingen. Al in de tijd van Luther is het idee van de Bijbel beschikbaar maken voor grote groepen in de samenleving in de eigen taal een aangelegenheid. Moeten mensen die de Bijbel willen lezen en begrijpen er zelf niet moeite voor doen? Maak je het ze te makkelijk, waarbij je voorbij gaat aan het belang van de Bijbel? Het is een begrijpelijke twijfel om te denken dat door compromis ook betekenis van de tekst verloren gaat, tegelijkertijd neigt het wel naar een elitaire opvatting. Je zou mensen het juist zo gemakkelijk mogelijk moeten maken om, wederom theologisch geredeneerd, in aanraking te komen met de Waarheid. Die boodschap moet geen aura van geheimzinnigheid krijgen of beschermd worden door elite cliques

Vmbo-leerlingen als doelgroep

Het lijkt wel de bedoeling van de Bijbel in Gewone Taal om vmbo leerlingen te bereiken. Er schuilt hier toch ook weer een gevaar: zij die het schrijven kunnen ook mensen gaan onderschatten. De concessies die de schrijvers hebben gedaan berusten toch op een interpretatie dat een groep in de samenleving de oorspronkelijke tekst niet zou kunnen begrijpen. Het idee van het onderschatten van je doelgroep is al langer bezig wellicht, waar ook het nieuws een nieuwe structuur heeft gekozen om zogenaamd begrijpelijker te zijn voor meer mensen.

Het is in de eerste plaats de vraag of het werkelijk zo is dat mensen deze handreiking nodig zouden hebben, en vervolgens is het dus de vraag of die compromis ook wel gemaakt kan worden. Maar ook is het zo dat als het al waar is dat er “moeilijke woorden” in te Bijbel zouden staan, dit juist gelegenheid biedt om het eigen vocabulaire uit te breiden. Die gelegenheid wordt nu van tafel geveegd. Als alles er altijd op gericht is om meteen al begrijpelijk te zijn neemt het algemene niveau van de rijkheid van een taal daarmee wellicht ook af. Dit is een risico van het maken van al te veel compromissen. Het is een moeilijke kwestie: moet je uitdagen of concessies doen?

Bekijk ook de site van de Bijbel in Gewone Taal zelf.

Lees ook het artikel Vmbo-leerling is het ijkpunt voor de Bijbel in Gewone Taal op de website van Trouw.

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *