Betere zelfzorg door psychologisering van taal

In een schrijftraject vertelt een mevrouw hoezeer ze eronder kan lijden dat ze haar grenzen overschrijdt. Haar zinnen zijn kort, vertonen weinig samenhang en ze somt een aantal gevallen op waarin ze heeft geleden onder deze grensoverschrijding. 

Het woord ‘grenzen’ komt sinds jaar en dag voor in ons taalgebruik, vooral als ze worden overschreden en iedereen lijkt precies te begrijpen waar dat over gaat. In werkelijkheid verwijst men naar uiterst individuele ervaringen en gebeurtenissen en is het allerminst duidelijk waar die grenzen dan eigenlijk zouden moeten liggen of hoe ze eruit zien – als ze al over een verschijningsvorm beschikken. 

Binnen de context van de e-mails van deze mevrouw ging het maar liefst om drie domeinen waarin zij haar grenzen de laatste tijd had overschreden: ze snoept teveel, ze sport te weinig en een ernstiger zaak – althans op dit moment – was dat ze tijdens het ziekbed van een geliefde persoon zich teveel in beslag had laten nemen door de mensen eromheen. Dit is een ingrijpende periode voor haar geweest en dat ze haar grenzen overschreed bleek uit het feit dat ze volledig instortte en geen tijd en aandacht meer had voor haar eigen gezin. 

Op de vraag wat er in dit laatste, maar ook in de andere gevallen gebeurde, antwoordde zij dat ze zichzelf waarschijnlijk ‘saboteerde’. Ook weer zo’n term uit de zestiger en zeventiger jaren die zich stevig in ons taalgebruik heeft genesteld als het gaat om het aangeven waar het disfunctioneren ‘m in zit. Het is daarom wel aardig om even te bedenken dat deze termen ook vooral in oorlogssituaties werden en worden gebruikt… 

Nog aardiger is het om te bedenken dat de Franse filosoof Jacques Lacan stelde dat ons onbewuste de grammatica en de structuur van de taal had, of sterker nog: dat de taal ons onbewuste is. Of het nu om geschreven of gesproken taal gaat. 

De schrijvende mevrouw was – op uitnodiging – spontaan aan het schrijven geslagen en gebruikte de woorden die zij tot haar beschikking had. Woorden die impliciet verwijzen naar haar context, cultuur, geschiedenis, systeem, en de woorden waarvan zij vermoedelijk verwachtte dat ik ze zou verstaan. Dat laatste doet eigenlijk niet ter zake als je beseft dat de ander er alleen bij gebaat is om vanuit de gedachte van Lacan de vraag te stellen naar de herkomst en betekenis van het woord, volgens haar beleving. 

Met de aandacht voor de term ‘sabotage’ en de vraag naar een nadere beschrijving van wat er dan innerlijk gebeurt, wat ze denkt als ze zichzelf saboteert, betraden we een dieper niveau. De psychologisering van de taal bleek plotseling een mooie brug naar waar de hedendaagse psychologie nu juist niet meer zo graag aan wil: wat ligt er in de diepte? 

Juist, angst en schuldgevoel. Van die abstracte begrippen die we in onze zogenaamd vrije wereld zo graag terugduwen naar de beklemming van de kerk uit het preseculiere tijdperk. Maar is het niet juist die vrijheid die ons tot ongeleide projectielen maakt die zich maar al te graag – in vredesnaam – vastklampen aan nog psychologische termen en verwijzingen naar zogenaamd wetenschappelijk bewezen verschijnselen? 

Gelukkig is alles te bevragen. Naarmate de mevrouw dieper afdaalde in de rijkdom van de taal, en wie weet in haar onderbewuste, werden haar zinnen mooier, evenwichtiger, samenhangender, coherenter. 

Die Lacan. 

Foto: Pixabay

Mirjam Windrich
Mirjam Windrich - Mindful Analysis biedt kortdurende online geestelijke hulpverlening aan voor relatieproblematiek en psychische klachten. Binnen een week resultaat (wordt deels vergoed door de zorgverzekeraar). drs. Mirjam Windrich is coach en psychosociaal therapeut. Haar praktijk bevindt zich in Amsterdam-Zuid. Neem voor een afspraak of meer informatie contact op via info@mirjam.nu. ® Mirjam Windrich
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *