Art of Zen Investing: staar niet naar mooiste vrouw

We hadden het in de vorige blogs over Adam Smith, die gezien wordt als de stichter van onze klassieke economische theorie en hoe deze verkeerd geïnterpreteerd is. Onze economische principes van vrije markten zijn gebaseerd op Adam Smiths conclusie dat indien de mens zijn of haar eigenbelang nastreeft de maatschappij, of het grotere geheel, automatisch gediend wordt. 

Ik heb je laten zien dat van de assumpties die ten grondslag liggen aan het model van Adam Smith niet voldaan wordt. Namelijk, producten zijn niet homogeen, markten niet vrij toe te treden, bedrijven zijn prijszetters en niet prijsnemers, en de markt is niet volledig transparant. Wetenschappelijk gezien zegt Smiths theorie niets over de werkelijkheid. Opmerkelijk dat dit de basis van ons economische handelen is…

Nu wordt van alleen maar klagen niemand beter. De vinger op de zere plek leggen, zeggen wat er mis is, is natuurlijk heel makkelijk. Als we een systeem willen veranderen is het enerzijds zaak om te identificeren wat er niet klopt, maar om dan ook vooral met een alternatief te komen. Zeg maar hoe het beter kan. In deze blog kom ik met een alternatieve theorie, die van John Nash. 

John Forbes Nash
John Nash (1928-) is eigenlijk een beetje mijn held. Ik schrijf boeken over spiritualiteit, maar dan over het algemeen wel lekker laag bij de grond. Het zou heel erg makkelijk zijn om me te laten inspireren door een spiritueel schrijver. Maar eigenlijk zou dat ook een beetje saai zijn, vind je niet? Ik haal mijn inspiratie graag uit de rationele hoek. 

John Nash is een wiskundige en econoom. Nash kreeg rond zijn 30ste last van schizofrenie waar hij ongeveer 35 jaar lang aan geleden heeft. Gekte en genialiteit liggen vaak dicht bij elkaar. Nash leeft trouwens nog steeds! Nash is bekend geworden door zijn werk in de speltheorie en zijn baanbrekende werk: het ‘Prisoner’s Dilemma’.

Prisoner’s Dilemma
Het prisoner’s dilemma is als volgt omschreven. Twee collega-dieven Appie en Bert (ze zijn schuldig) worden opgepakt door de politie. Maar de politie heeft de twee dieven niet op heterdaad betrapt. De politie heeft voor dit soort vergrijpen de volgende regel: indien iemand bekent krijgt hij een lagere straf. Indien je liegt en de ander bekent krijg je een veel hogere straf. De politie heeft echter geen bewijs, dus indien beide dieven ontkennen gaan ze allebei vrijuit. De volgende tabel schetst de situatie voor de individuele keuzes van de dieven. Appie en Bert kunnen dus bekennen of zwijgen.

Wanneer een dief zwijgt maar de andere bekent, krijg hij de hoogste straf. In de theorie van Adam Smith zouden we voor onszelf kiezen en bekennen (de cursief gedrukte situatie in de bovenstaande tabel). Het optimum is echter wanneer beiden zwijgen, want dan gaan ze beiden vrijuit (vetgedrukt in de tabel). 

Nash-evenwicht
Geloof het of niet, maar dit hele simpele voorbeeld is hogere wiskunde. De vetgedrukte situatie waarbij beide dieven zwijgen heet het Nash-evenwicht. Het Nash-evenwicht is een situatie of een strategie-profiel waarbij het voor geen enkele speler voordelig is daarvan af te wijken, als de andere spelers dat niet ook doen.

“Als de andere spelers dat niet ook doen” is een belangrijk detail. Het individuele optimum (optimale situatie) gegeven de kans (of de angst) dat de andere bekent, ligt bij bekennen. Indien we de theorie van Adam Smith zouden aanhouden zouden beide dieven bekennen en drie jaar krijgen. Nash kwam tot de conclusie dat wanneer we het belang van zowel het individuele als het collectief meenemen in ons beslissingsproces, we tot een andere beslissing komen. Deze andere beslissing is de werkelijke optimale situatie. Nash kwam erachter dat Adam Smiths theorie tot niet-optimale beslissingen komt. 

Hoe kwam Nash tot zijn inzicht?
Het leven van John Nash is prachtig verfilmd in de film A Beautiful Mind (2001). Hieronder zie je een scène uit deze film waarin Nash tot zijn inzicht komt. Het is een prachtige praktijksituatie waarbij de niet-optimale en de optimale oplossing van een probleem kristalhelder worden uitgelegd.

Simpel toch? Nash komt met zijn vrienden in het café tot de conclusie dat indien ze allemaal de mooiste vrouw links laten liggen ze er allemaal beter van worden. Hier is zijn baanbrekende theorie van het prisoner’s dilemma ontstaan. Wie zegt dat in het café hangen slecht is? Voor Nash was drinken met zijn vrienden in het café essentieel om tot dit creatieve inzicht te komen.

De les
Wat kunnen we leren van Nash (en het café ;)? Onze huidige economische principes zijn gebaseerd op een misinterpretatie van Adam Smiths theorie, een illusie, namelijk dat het nastreven van ons eigenbelang de maatschappij dient. Nash laat ons zien (en onderbouwt dat wiskundig) dat het nastreven van zowel het individuele belang als het collectieve belang resulteert in het echte optimum, het Nash-evenwicht, waarbij iedereen beter af is. 

In de tabel zie je hoe we zouden beslissen als we Smiths theorie zouden aanhouden en hoe we zouden handelen als we Nash’ theorie zouden volgen:

Het is duidelijk dat Nash’ theorie efficiënter is…

Hoe nu verder?
Nash laat ons in zijn theorie zien dat we optimaal handelen indien we niet alleen ons eigenbelang maar ook het belang van de groep of het collectief meenemen in onze beslissingen. Dit is belangrijk voor de rest van ons verhaal. Hierover meer in het volgende blog. 

“The Best for the Group comes when everyone in the group does what’s best for himself AND the group.”  – John Forbes Nash

Het vorige en volgende blog blog in de reeks The Art of Zen Investing
Foto: Peter Badge/Wikimedia Commons

Tim van der Vliet
Tim van der Vliet is econoom, werkte 13 jaar op de beurs, deed post-doctorale studies (CFA) en gooide ongeveer 3 jaar geleden het roer om. Nu schrijft hij over zingeving. Geïnspireerd door Japan, de stad Amsterdam en door zijn beursleven heeft hij een erg praktische kijk op spiritualiteit ontwikkeld die hij 'Zen from Amsterdam' noemt.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *