Art of Zen Investing: het misverstand over Adam Smith

Hola! The Art of Zen Investing gaat over het hebben van een hoger doel dan geld verdienen. Voordat ik inga op het vinden van een hoger doel, wat alles te maken heeft met persoonlijke ontwikkeling, ga ik wat misvattingen de wereld uit helpen. De komende paar blogs gaan over Adam Smith, de grondlegger van ons huidige economisch systeem. 

De blog van vandaag gaat over het misverstand over Adam Smith. Wij hebben hem verkeerd geïnterpreteerd en die misvatting is het fundament van ons economisch denken. In de blog daarna, over twee weken, ga ik iets verder in op wat Adam Smith gezegd heeft. De blogs erna wijd ik aan een alternatieve theorie, die van de wiskundige John Forbes Nash. Dus de komende bijdragen van mij zijn wat theoretisch van aard. Op basis van wetenschappelijk onderzoek wil ik je namelijk laten zien dat wanneer we puur rationeel nadenken, we tot de conclusie komen dat we op dit moment onze economie niet optimaal bedrijven. Oké, nu eerst Adam Smith!

Adam Smith (17231790) leefde in de tijd van de Verlichting, om precies te zijn de Schotse Verlichting. Rond die tijd vielen de Schotten onder de meest geletterde burgers van Europa. Smith onderzocht o.a. waarom het verschil met Engeland zo groot was. Smith wordt gezien als de vader van de moderne economie. Zijn baanbrekende werk The Wealth of Nations wordt gezien als het eerste economische wetenschappelijke werk. Om een heel lang verhaal kort te maken: Smith zag dat mensen egoïstisch handelden en zag daar niets slechts in. Sterker nog, hij beweert dat het nastreven van het eigenbelang, onbedoeld, de maatschappij verder helpt. Dit is de quote van hem die vaak aangehaald wordt: “Individual ambition serves the common good”. Dus als we allemaal alleen maar aan ons eigenbelang denken, dienen we vanzelf het grotere geheel. 

Hij geloofde dat ‘de onzichtbare hand’, je zou kunnen zeggen de hand van God, voor de rest zou zorgen. Als we allemaal onze persoonlijke opbrengst optimaliseren dan worden we daar met zijn allen beter van, vrij vertaald. Het klopt dat Adam Smith dit gezegd heeft. Maar enkel en alleen deze quote uitlichten en daar ons economische systeem op bouwen is kort door de bocht, veel te kort door de bocht. 

Deze quote wordt wereldwijd vertaald naar het idee dat competitie het hoogste goed is. De mens is nu eenmaal egoïstisch en dus is competitie waar het om draait in de wereld, of in de economie. Dit uit zich in de laissez-faire-economie, de vrijemarkteconomie. Dit betekent simpelweg dat wanneer personen, bedrijven of landen hun eigenbelang optimaliseren we het grotere geheel ook verder helpen. Competitie is de drijfveer van alles. Ik deel deze mening niet*. Ik denk dat samenwerken de basis van alles is. Kijk naar bijvoorbeeld een competitief bedrijf als Apple. Apple is inderdaad een bedrijf dat concurreert met andere computermakers. Maar dit kunnen ze doen omdat achter de schermen bij Apple samengewerkt wordt. Waar samengewerkt wordt, wordt naar elkaar geluisterd. Samenwerken is tolerant zijn naar elkaar en samen tot een hoger niveau komen. Waar samengewerkt wordt, komt creativiteit naar boven. Samenwerken en creatief zijn, de regels kennen maar breken, is baanbrekend bezig zijn. Samenwerken is de basis.

De theorie van Smith is op zich vrij solide. Indien alle markten vrij zijn, en aan de aannames voldaan wordt, creëren we optimale handel. De vrijemarkteconomie laat landen optimaal met elkaar concurreren. In de praktijk helemaal gebeurt dit alleen niet. Concurrentie is het hoogste goed maar als het puntje bij paaltje komt beschermen veel landen juist hun eigen economie door middel van subsidies en dergelijke. Volgens de principes van de vrije markt economie zouden producten daar geproduceerd moeten worden waar het het goedkoopst is, China op dit moment bijvoorbeeld. Maar zowel het Westen als China hebben trucjes om de eigen markt te beschermen. In het Westen worden boeren bijvoorbeeld gesubsidieerd terwijl China de koers van haar munt (de Yuan, ook de naam van mijn zoon 🙂 vanuit overheidswege reguleert. En in deze vergelijking zit geen sociaal aspect of de vervuiling van de aarde. In China bijvoorbeeld zijn de werkomstandigheden vaak erbarmelijk. In de praktijk komt er weinig terecht van de vrijemarkteconomie. 

In de volgende blog ga ik iets dieper in op de theorie van Adam Smith. Een theoretisch model heeft assumpties, aannames. In de wetenschap pakken we een klein stukje van de werkelijkheid en lichten dat uit. Dan maken we bepaalde assumpties, een kader waarbinnen de theorie werkbaar is. We kunnen pas met ons model iets over onze gehele werkelijkheid zeggen als er aan deze aannames voldaan wordt. Anders is het gewoon maar een theoretisch model. Ik zal jullie laten zien dat de aannames die Adam Smith maakt voor zijn theorie dat individuele ambitie de wereld verder helpt, niet stroken met de werkelijkheid. Sterker nog, aan geen enkele aanname wordt voldaan. In de wetenschap betekent dat, dat een dergelijke theorie niet bruikbaar is om iets te zeggen over de werkelijkheid. 

Toch doen we dat. Hoe komt dat? Dit is omdat we in de illusie leven dat concurrentie en geld verdienen het hoogste doel is, gevoed door het verkeerd interpreteren van de theorie van Adam Smith. Slechts en alleen je individuele ambitie nastreven is inefficiënt en maakt alleen ‘a happy few’ rijker. Als we wat bewuster voor het grotere geheel kiezen door bijvoorbeeld 10% van onze winst weg te geven, brengen we de hele wereld verder, inclusief jezelf. Toch gebruiken we Smiths quote om competitie als hoogste goed te rechtvaardigen. Ons economisch systeem is gebaseerd op een illusie, competitie is niet de drijfveer van alles: dat is samenwerking. Adam Smith is verkeerd geïnterpreteerd. 

De theorie van John Forbes Nash, wiens leven is verfilmd in de film A beautiful mind, laat zien dat Smith ernaast zat. Nash claimt, en bewijst met een simpel wiskundig model, dat het inefficiënt is om alleen aan je eigen belang te denken. Een optimale beslissing wordt gemaakt indien je zowel het eigenbelang als het belang van de groep waarin je op dat moment bent, in ogenschouw neemt. Deze alternatieve theorie komt in een toekomstig blog aan bod. 

Tot over twee weken!

Tim

He vorige en volgende blog in de reeks The Art of Zen Investing
Met dank aan Dadara voor de afbeelding.

Tim van der Vliet
Tim van der Vliet is econoom, werkte 13 jaar op de beurs, deed post-doctorale studies (CFA) en gooide ongeveer 3 jaar geleden het roer om. Nu schrijft hij over zingeving. Geïnspireerd door Japan, de stad Amsterdam en door zijn beursleven heeft hij een erg praktische kijk op spiritualiteit ontwikkeld die hij 'Zen from Amsterdam' noemt.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *