Angst voor verdeeldheid

Angst voor terreurdreiging is, wanneer je naar de cijfers kijkt, ongegrond. Hoogleraar Terrorisme en Contraterrorisme, Edwin Bakker, legt in dit interview een veel reëler gevaar bloot.

Mijn interesse voor conflict heb ik van mijn vader. Hij nam mij vaak mee naar plekken waar oorlog was geweest en strijd. Ik raakte geboeid door vragen als waarom mensen elkaar iets aan doen, wat achterliggende groeps- en individuele processen zijn en hoe het systeem een rol speelt.

Een kenmerk van terroristische minderheden is dat zij het niet eens zijn met het systeem. Met Peter Grol keek ik naar de levens van een aantal jongeren die naar Syrië waren vertrokken. Waarom zijn ze gegaan? Wie zijn dat voor mensen? Mij interesseert de vraag waarom zij dit doen. Terrorisme is een naar onderwerp en tegelijkertijd is het fascinerend.

Zonder media en zonder beelden bestaat terrorisme niet.

Bij het fenomeen terrorisme gaat het niet alleen om de daders. Als publiek hebben we een rol, de media heeft een rol, de politiek heeft een rol. Zonder media en zonder beelden bestaat terrorisme niet. Hoe meer aandacht terroristen krijgen, hoe aantrekkelijker het wordt om een aanslag te plegen. Het gaat bij terrorisme vooral om de impact die een aanslag heeft op de samenleving en veel minder om de de doden. ‘Terrorists want a lot of people watching, not a lot of people dead,’ is een uitspraak van de internationaal bekende terrorisme-expert Brian Jenkins. Hij zei ook: ‘Terrorism is theatre’.

Ideologie

Uit de geschiedenis van Europa kennen we linkse terreur en rechtse terreur. De IRA, RAF en ETA waren relatief bekende groepen. Een groot verschil tussen het terrorisme uit de tijd dat de IRA en ETA actief waren en nu is dat toen militairen en politici het doelwit waren. De kans dat jij, als burger, doelwit van een aanslag was, was heel klein. Nu lijkt het terrorisme het algemeen publiek als doelwit te hebben. Nice en Parijs zijn daarvan voorbeelden.

Ook raakt het terrorisme van vandaag, het jihadistische terrorisme, aan veel gevoelige thema’s, zoals het Midden-Oosten-beleid, de vluchtelingencrisis, het migratieprobleem. Het is onderdeel van tal van debatten. Er gaat extra veel aandacht naar uit nu het vluchtelingenvraagstuk onderdeel is in het veiligheidsvraagstuk.

Dat we ons hier met z’n allen heel gemakkelijk op de kast laten jagen

De fysieke dreiging van terreurgeweld is in Nederland praktisch nul. Ik zou zelf overal altijd instappen, in een trein of de metro, en ik zou ook gewoon naar Parijs gaan of een vuurwerkshow bezoeken. Waar ik wel bezorgd om ben is dat als iets gebeurt, dat we ons hier met z’n allen heel gemakkelijk op de kast laten jagen. Terroristen komen voort uit situaties waarin frictie is en boosheid, angst en vijandbeelden. Aanslagen voeden dat dan nog meer. Dat is het nare en tegelijkertijd succesvolle van terrorisme. Het gaat in op breuklijnen van de samenleving, het speelt in op spanningen en angstbeelden.”

Gênante gedachte

Als we naar cijfers kijken mogen we heel goed beseffen dat de wereld niet veilig is en dat we nog heel veel ellende moeten zien te voorkomen. Maar laten we terrorisme niet groter maken dan het is en onterecht denken dat we op een onveilig continent wonen. Want dat is niet zo. Het is haast een gênante gedachte als je denkt aan mensen die in andere delen van de wereld wonen waar het echt gevaarlijk is.

Onze acceptatie van ellende is afgenomen. Dat is een luxe probleem. De wereld is gechoqueerd wanneer er een dood peutertje aanspoelt op het strand. Bij vluchtpogingen in bootjes zijn er zomaar ineens 150 doden in een dag en dat is allemaal nog steeds gaande. Het aantal aanslagen daartegenover is gering. Het is een marginaal verschijnsel. Met grote gevolgen, dat wel.

We moeten terrorisme in perspectief blijven zien. De kans is nog altijd meer dat je van een keukentrapje valt en overlijdt dan dat je omkomt bij een aanslag. Dat geldt ook voor het aantal mensen dat in bad verdrinkt. Of wanneer je moe in een auto stapt, ook dan heb je nog altijd meer kans om te overlijden dan dat je omkomt bij een aanslag door terroristen.

Naïef

Nederland is geen plek waar sterke terreurnetwerken bijzonder actief zijn. Dat is anders in Frankrijk waar die organisatie veel beter is. Dat kan verklaren meer waarom in Frankrijk meer aanslagen zijn. Ook België heeft een groter probleem dan Nederland, daar zijn meerdere organisaties actief.

Het is niet zo makkelijk om een terroristische cel op te zetten. We hebben een goed functionerende terroristische veiligheidsdienst. Uit 1999 zijn al de eerst rapporten. In Nederland hadden we op tijd door dat er iets speelde. Vergelijk dit bijvoorbeeld met Zweden. Daar waren tweehonderd uitreizigers. Heel lang is daar niet over gesproken omdat het te gevoelig was. De politiek durfde dat niet aan en stak de kop in het zand. Nederland heeft dat niet gedaan. Elke maand wordt in ons land wel iemand veroordeeld voor een poging tot uitreizen. Nederland weet dit goed aan te pakken en veel instanties zitten erbovenop.

Er wordt gescholden, maar zo voorkom je dat onderhuids iets gaat broeien

Ook het debat in Nederland over de islam, al is het een heftig debat, is goed voor openheid. Die openheid heeft veel dingen bespreekbaar gemaakt. Er wordt wel gescholden, maar zo voorkom je dat onderhuids iets gaat broeien of wordt overgegaan tot geweld. De sociale cohesie in onze welvaartssamenleving is, door alle sensoren die actief zijn, veel groter dan in bijvoorbeeld Amerika of de Franse banlieus. Er zijn trainingen voor mensen die in asielzoekerscentra werken om hen te leren risico’s te herkennen, er zijn hulplijnen voor minderheidsgroepen, op scholen worden projecten opgezet, er zijn veel plekken waar mensen terecht kunnen voor steun. Nederland is veel minder naïef.

Hollandse nuchterheid

Wat wij als publiek kunnen doen in de strijd tegen terrorisme is ons best doen om niet bang te zijn en nuchter te blijven. Vergeet niet dat er maar weinig mensen bereid zijn om een aanslag te plegen. Vanuit onderzoek proberen wij te kijken hoe radicalisering werkt. Er zijn mensen die wel terroristische gedachten hebben, maar bij wie het een idee blijft. Zij zijn niet bereid tot actie over te gaan. Daarnaast zijn er mensen die echt hun denkbeelden veranderen. De omslag van bijvoorbeeld het idee “God bestaat wel” naar “God bestaat niet”.

Achter deze omslag zit een verklaring die bijvoorbeeld ook geldt voor criminelen die weer op het rechte pad komen. In politietermen hebben we het over ”wijf, woning en werk.” Opeens verandert het leven, je hebt het wel gehad en wil toch ook weer wat. Ze denken bij zichzelf ‘laat ik er eens mee ophouden’. We noemen dit disengagement en dit kun je bevorderen.

Het beste wat we kunnen doen als reactie op terrorisme is niet bang zijn en nuchter blijven. Angst is niet nodig, zorgen misschien wel. Het gevoel van onveiligheid, dat is waar we last van gaan krijgen, en een gevoel van verdeeldheid. Laten we vooral teruggrijpen op onze Hollandse nuchterheid en gezonde verstand. Dat wanneer iemand begint te panikeren, er iemand anders is die zegt “doe effe normaal”. Zo moeten we elkaar een beetje helpen en ons niet op de kast laten jagen.

Zinweb Redactie
De redactie van Zinweb bestaat uit een team van bevlogen jonge journalisten. De redactie publiceert eigen artikelen of plaatst gastartikelen van experts. Raadpleeg de contactpagina voor een overzicht.
1 antwoord
  1. Avatar
    JohannaTolenaars - van Groesen zegt:

    Helemaal mee eens wat Edwin Bakker schrijft. Laten wij nuchter blijven en ons niet laten verdelen in dit land. Ons land van melk en honing!

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *