Andere Vrijzinnigen – De evolutie van de Christelijke vrijzinnigheid vs. andere vrijzinnige tradities

Anne Sollie – Geloven in God, op welke wijze dan ook, is allang geen ‘totaalpakket’ meer. Geen kwestie van ‘ja ik geloof álles woord voor woord’ of ‘nee ik ben atheïst’. Dat is de erfenis van de opkomst en ontwikkeling van de christelijke vrijzinnigheid. Meer recentelijke ontwikkelingen van vrijzinnige stromingen zijn er momenteel binnen andere geloofstradities, zoals het Jodendom of Islamitische geloof. Zijn deze ontwikkelingen van vrijzinnige geloofshoudingen soortgelijk als die van de christelijke vrijzinnigheid? Zijn er vergelijkbare bouwstenen en mijlpalen op te merken? En kan de christelijke vrijzinnigheid leren van of inspiratie op doen uit deze andere vrijzinnige stromingen?

Opkomst erkenning en retour van de christelijke vrijzinnigheid
De geschiedenis van het vrijzinnig geloof heeft een grote bijdrage geleverd aan het geestelijk, theologisch en kerkelijk leven. In het christendom is ruimte ontstaan voor vrije interpretatie, met waardering voor moderne wetenschap, andere culturen en zelfs spiritualiteit. De eens zo ‘omstreden’ opkomst van de vrijzinnigen binnen het christelijke geloof is nu een erkende stroming; er is respect voor de individuele geloofsbeleving.

Pijlers van een vrijzinnig geloof en levenshouding, zoals gelijkwaardigheid, een kritische houding, onafhankelijkheid, ontwikkeling, openheid, humanisme, pluralisme, solidariteit en verdraagzaamheid zijn al lang niet meer uitsluitend kenmerken van vrijzinnige gezindte. Het zijn religieus-/maatschappelijk geïntrigeerde begrippen. Vrijzinnig geloof is een gevestigde intellectuele, morele en spirituele traditie. En daardoor is er nu sprake van enorme verscheidenheid in geloofsbeweging en levensstijl.

Deze verscheidenheid in geloofsbepalingen is iets wat vrijzinnigen verbindt en tegelijkertijd doet versnipperen. Want juist in tijden dat geloof iets van jezelf is, je niet gedwongen wordt om je aan bepaalde tradities en overtuigingen te verbinden is er voor velen geen noodzaak om zich aan te sluiten bij een christelijk-vrijzinnige stroming, of om samen te komen met gelijkgestemden.

Al ruim 30 jaar geleden schreef Johannes Adrianus Hebly een opstel in het boekje ‘Vrijzinnige Levensontplooiing’ over opkomst en toekomst van het vrijzinnig christendom. Hij stelde dat de opkomst en aanwezigheid van vrijzinnigheid in het christendom begonnen is als een brede stroming en inmiddels is verworden tot een klein en rustig stroompje: “Velen zijn de opvatting toegedaan dat de vrijzinnige stroming in de laatste kwart eeuw [1950-1975, red.] een zeer brede en bevruchtende uitwerking heeft gehad en dat het misschien niet teveel gezegd is om te stellen dat zij haar eigenlijk doel heeft bereikt. Datgene waar de vrijzinnigheid voor stond wordt opgenomen en verwerkt in de brede bedding van het theologisch en kerkelijk leven van ons land en heeft in de grote kerken een nieuw klimaat geschapen.” (Hebly, 1980).

De ontwikkeling van anders-gelovigen en vrijzinnigheid binnen andere religies
Ook Willem Bernard Drees merkt de polarisatie binnen de christelijke vrijzinnigheid terecht op in het boek ‘Een beetje geloven’. Hij stelt tegelijkertijd dat dit een logisch gevolg is van de evolutie van de vrijzinnigheid; er was in beginsel al geen sprake van een vaste groep aanhangers, ambassadeurs, overtuigingen of regels. “Een definitie die vrijzinnigheid scherp afgrenst, doet geen recht aan de werkelijkheid waarin een dergelijke levensinstelling ook is aan te treffen bij anderen, bij gereformeerden en katholieken, bij joden, islamieten, soefi’s en anders-gelovigen, bij humanisten en andere ongelovigen.” (Drees, 1999).

Het interessante aan de vergelijking met deze andere anders-gelovigen is dat vrijzinnigheid binnen enkele van deze geloofstradities nog in de kinderschoenen staat. Een interessante ontwikkeling voor de gevestigde christelijke vrijzinnigheid. Uiteraard zullen deze andere vrijzinnigen, conform hun oorspronkelijke geloofsovertuiging, afstand nemen van gevestigde tradities en overtuigingen die het christendom niet kent. Maar het is ook aannemelijk dat er overeenkomsten en soortgelijke golfbewegingen ontstaan als in de geschiedenis van de christelijke vrijzinnigheid.

Bovendien kun je door te kijken naar andere vrijzinnigen nagaan wat vrijzinnigheid voor hen is anno nu. Dit kijkje in de gemeenschap van andere vrijzinnigen levert interessante vraagstukken op, zoals: in hoeverre zijn de basisbeginselen van vrijzinnigheid universeel? Is er bij andere vrijzinnige groeperingen sprake van aanwezige elementen die de christelijke tak mist of die in de vergetelheid zijn geraakt in de loop der tijd? Zou de christelijke vrijzinnigheid kunnen opbloeien door de opkomst van andere vrijzinnige stromingen? En wat valt er van elkaar te leren? 

Wat betekent vrijzinnigheid anno 2013 voor andere vrijzinnigen?
In de hierop volgende artikelen maken we de balans op: we maken twee kleine case studies van vertegenwoordigers van andere vrijzinnige geloofsgemeenschappen. Hoe organiseren zij zich?

In de video’s presenteren Hannah Natans (Rabbijn in de Joodse vrijzinnige gemeente ‘Beit ha’Chidush’) en Nurettin Altundal (vicevoorzitter van de Alevitische federatie ‘Hak Der’) zichzelf en hun geloofsgemeenschap. In bijbehorende artikelen gaan we na of er sprake is van eenzelfde soort ontwikkeling van vrijzinnigheid als binnen de christelijke vrijzinnigheid en nodigen we jullie uit om hierover mee te denken en praten.«           Anne Sollie

Bronnen

Drees, W.B. (1999). Een beetje geloven – een vrijzinnige stijl. In: Drees, W.B. (red), Een beetje geloven.      Actualiteit en achtergronden van het vrijzinnig Christendom. Amsterdam: Balans

Hebly, J.A. (1980). Ter Inleiding. In: de Graaf, J., van Holk, L.J. & van Veen, J.M. Vrijzinnige Levensontplooiing.         Drie opstellen over verleden en toekomst van het vrijzinnig christendom (pp 7-10). Baarn: Ten Have

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *