Andere Vrijzinnigen – De Alevitisch-vrijzinnige gemeente ‘Hak Der’ (2)

De Christelijke vrijzinnigheid lijkt verzadigd. De eens zo omstreden opkomst van de vrijzinnigen binnen het Christelijke geloof heeft geresulteerd in een erkende stroming; er is respect voor de individuele geloofsbeleving. Meer recentelijke ontwikkelingen van vrijzinnige stromingen zijn er momenteel binnen andere geloofstradities, zoals het Islamitische geloof.

Alevitisme is een religieus-humanistische levensbeschouwing uit Turkije, in Nederland wordt deze geloofsovertuiging gepraktiseerd binnen de organisatie Hak Der’. Deze organisatie bestaat ruim 20 jaar en is dus een stuk jonger dan de Christelijke vrijzinnige traditie in Nederland. 

We nemen een kijkje in de keuken van deze andere vrijzinnigen: zijn de ontwikkelingen van vrijzinnige geloofshoudingen van de Alevieten soortgelijk als die van de Christelijke vrijzinnigheid (destijds)[1]? Zijn er vergelijkbare bouwstenen en mijlpalen op te merken? En kan de Christelijke vrijzinnigheid leren van of inspiratie op doen uit deze andere vrijzinnige stroming?

Alevieten in Nederland
De Nederlandse Alevitische organisatie Hak Der’ is in de jaren negentig ontstaan. In Nederland destijds was Alevitisme nog vrij onbekend en werd de groep praktiserende moslims steeds groter. Een groep Turken herkenden zich niet (meer) in de ontstane beeldvorming rondom moslims en de wijze van praktiseren van de Islam[1]. Zij verzamelden zich onder de naam Hak Der’.

Historische en recente ontwikkelingen van het Alevitisme
Net als de Christelijke vrijzinnigen destijds, hebben of zullen de Alevieten conform hun oorspronkelijke gezindte afstand nemen van gevestigde tradities en overtuigingen. Interessant om deze eens naast de geschiedenis van de Christelijke vrijzinnigheid te leggen, zijn er bijvoorbeeld veel overeenkomsten en soortgelijke golfbewegingen bij de ontwikkeling van de Alevieten in Nederland?

Aan de hand van onderstaande mijlpalen/speerpunten gaan we na hoe ‘universeel’ vrijzinnigheid is. Is de ontwikkeling en overtuiging van vrijzinnigheid, ongeacht afstamming of afkomst vanuit een totaal andere cultuur en religie, vergelijkbaar?

·       Democratie
Gelijkheid is een belangrijk speerpunt binnen de (Christelijke) vrijzinnigheid. De opkomst van Christelijke vrijzinnigheid heeft in de loop der geschiedenis veel obstakels overwonnen wat betreft gelijkheid en democratie. In de aanloop naar vrijzinnige tradities zijn zelfs binnen het Christendom al mijlpalen zoals de scheiding tussen kerk en staat of het calvinisme aan te wijzen.

Alevieten benadrukken in hun vrijzinnige invulling van hun geloof de onderlinge gelijkheid. Ook zij waren voorstanders van de scheiding tussen kerk en staat en gelijkheid tussen man en vrouw (bidden in gemeenschappelijke ruimtes is vanzelfsprekend). Daarnaast profileert Hak Der’ zich, niet in de vorm van geboden maar in de zin van normen, zeer solidair en respectvol. Alevieten zijn tegen discriminatie en de strenge landgrenzen en in dat opzicht zeer humanitair.

·       Homoseksualiteit
Belangrijk standpunt (en met regelmaat nog steeds een actuele discussie) voor de Christelijke vrijzinnigheid was de acceptatie van homoseksualiteit. Hak Der’ noemt het namens de Nederlandse Alevitische organisatie ‘bespreekbaar’.

·       Regels en geschriften
Een vrije interpretatie van regels en geschriften is binnen de Christelijke vrijzinnigheid (en inmiddels ook binnen het Christendom zelf) algemeen geaccepteerd. En er is respect voor de individuele geloofsbeleving. Toch blijft de humanistische kern van de 10 geboden een basis voor een solidaire levenshouding.

Daar waar de Christelijke vrijzinnigheid de Bijbel wel erkent, zij het niet letterlijk, leven de Alevieten zonder (heilige) boeken (deels genoodzaakt omdat in hun vrijheidsstrijd de geschriften zijn verbrand). Bovendien zijn volgens Alevieten de Islamitische plichten (o.a. bidden, vasten of pelgrimages) niet nodig om een goed, religieus mens te zijn. Weliswaar hanteren levenslessen aan de hand van stappen die elke Aleviet moet doorlopen.

·       Wetenschap
Zowel binnen de Christelijke als Alevitische vrijzinnigheid is ruimte ontstaan voor vrije interpretatie, met waardering voor moderne wetenschap, andere culturen en zelfs spiritualiteit. Al wordt de Christelijke vrijzinnigheid erkent door de christenen en ligt dit bij de Alevieten en Islamieten gevoeliger.

Vrijzinnigheid, een universele traditie?
Beide vrijzinnige stromingen (Christelijke en Alevitische) komen voort uit conflicten met de destijds dominante geloofsovertuiging. Elke vorm van vrijzinnigheid heeft eigen barrières moeten overwinnen om tot een ‘eigen’ gezindte te komen. Op welke wijze deze conflicten zijn opgelost en met welke tradities of regels gebroken is, verschilt per geloof maar toch zijn er zeer veel overeenkomsten tussen verschillende vormen van vrijzinnigheid.

Ondanks verschillende interpretaties is het interessant om te leren van deze andere vrijzinnigen, juist omdat zij relatief jonge groeperingen zijn. Vraag je zelf eens af wat de Christelijke vrijzinnigheid van hen kan leren. Zijn er mogelijkheden tot (gedeeltelijke) samensmeltingen van bijeenkomsten en activiteiten? Wellicht biedt dit mogelijkheden om nog beter aan te sluiten bij de huidige maatschappij en betrokkenheid van jongere generaties?

[1] Dit artikel is een case-study en dus geen representatie van de gehele (ontwikkeling van de) Alevitische vrijzinnigheid. De tekst is gebaseerd op de bijbehorende video’s waarin Nurettin Altundal vertelt over zijn geloofsbeleving als vice-voorzitter van de Alevitische federatie Hak Der’.

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *