Ambassadeurs van denkbeeldige groepen

Op Trouw woedde de discussie over mogen kwetsen. Het was naar aanleiding van Charlie Hebdo, maar eigenlijk zijn het oude wonden die weer opengaan.

Rekening houden met anderen

Misschien kennen velen het wel als politiek correct. Je houdt rekening met de gevoelens van andere, en daarom zeg je bepaalde dingen niet. Dat kan ontaarden. John Cleese merkte het te gast op bij Bill Maher, waar hij politiek correct bestempelde als een “haflway decent idea”. Vervolgens merkt hij echter op: “and then it goes completely wrong”.

Wat is dan het gevaar? Verzwijging, hypocrisie en censuur. Dingen niet mogen zeggen, dat gaat etteren en borrelen. De maatschappelijke barometer raakt erdoor van slag, men denkt dat niemand meer racist is omdat niemand het meer zegt te zijn. Bij de volgende verkiezingen blijkt extreem-rechts opeens op winst te staan.

De ander niet serieus nemen

Er is nog een ander gevaar. Dat men elkaar niet serieus meer neemt. Mensen niet willen kwetsen stelt die mensen ook juist als kwetsbaar voor. Het is een keuze maken voor anderen. Zo kun je van “moslims” een absoluut vaststaande groep maken. Het is een manier om mensen samen te voegen, neer te zetten als ontegenzeggelijk kwetsbaar.

Daarmee zou je ook kunnen zeggen dat ze zwak zijn en minder waard: wij kunnen wel tegen een grapje, maar zij, nee, die kunnen daar niet tegen. Dus wij moeten dan het goede voorbeeld geven. Dat getuigt van een niet serieus nemen van de ander. Het is ook een manier om het eigen beeld in contrast met een denkbeeldige ander voor te stellen als superieur.

Een leuk spelletje

Mensen treden ongevraagd als ambassadeur op voor een denkbeeldige groep. Een mooie machtsbonus: je mag er anderen het zwijgen mee opleggen.

Koen Lemmens merkt een ander gevaar op: “Gedrag afdwingen met dreigen, heeft niets verhevens. Als fijngevoeligheid verpakte angst, heet nog altijd lafheid” schrijft hij. Dat maakt van politiek correct optreden en terrorisme een gevaarlijk huwelijk. Bezwaren tegen beledigingen zij terecht. Altijd, want de beledigde is gerechtvaardigd door subjectieve ervaring. Die ervaring kan ook niet getoetst worden, dus ga er maar vanuit dat hij de waarheid spreekt.

Zo schuift dan wat niet kan steeds verder op. Dat begint bij expliciete belediging. Daarna kan het gaan naar implicite belediging. Wat als een crucifix uiteindelijk als een beledigend symbool gezien wordt omdat het doet denken aan de kruistochten. Van de muur halen dan maar? Eindeloos rekening houden met andermans gevoelens is niet vol te houden, zoals Lemmens ook al opmerkt.

Het wordt ook een leuk spelletje: hoe ver kun je de politiek correcten laten gaan? Het politiek correcte denken wordt zo een machtsinstrument in de handen van de “gekwetsten”. Door jezelf als gekwetst te profileren kun je anderen het zwijgen opleggen en dat nodigt uit tot machtsmisbruik.

Toetsen en kwetsen

Het kritisch toetsen van standpunten komt er ook mee in het geding. Waarheid en kennis begint bij onzin. Zeg eerst, in vrijheid, alles. Met een modern woord, een creatief principe. Roep zomaar iets. Dan kun je het pas toetsen. Roep bewust onzin, dan kan het pas on de ontledingstafel terecht komen. Door censuur kan ook waarheidsvinding gehinderd worden. De waarheid is niet altijd prettig. Bijvoorbeeld: veel mensen zijn racistisch.

Maar wat moet er dan worden van de “halfway decent idea” kant van dat politiek correcte denken? Is een beetje rekening met elkaar houden dan meteen verraad van democratische fundamenten? Moeten mensen er trots op zijn dat ze oprot-taal verkondigen?

Lees verder:

De paradoxen van het vrije woord van Ger Groot in Trouw.
Zelfcensuur, wen er maar aan van Annette Jansen in Trouw.
Als we de Profeet moeten sparen, dan ook de maffia? van Koen Lemmens in Trouw.

Bekijk hieronder het fragment van John Cleese bij Bill Maher.

Afbeelding: Flickr

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *