Allerzielen

Op maandag 2 november 2015 vieren de katholieken Allerzielen en bidden zij voor de overledenen. Het heidens equivalent van dit feest is Samhain en Mexicanen eren de doden op Dia de los Muertos. Halloween is natuurlijk de commerciele variant. Al was met Allerzielen vroeger ook flink wat te verdienen.

Vagevuur en het protestantisme

Allerzielen is bedoeld om te bidden voor overledenen. Je kunt van alles opnemen in je gebed. Sommige gelovigen bidden dat de overledenen sneller uit het vagevuur mogen vertrekken of daar minder hoeven te lijden. Er zijn mensen die geloven dat, naast de hel en de hemel het vagevuur bestaat. Het idee van Eeeuwige verdoemenis in de hel was hen te veel. Zij konden daar geen vrede mee hebben. Een compromis was het vagevuur: een plek waar je eventjes voor je zonden moet boeten, om daarna tot in de eeuwigheid in de hemel te mogen toeven. Een soort hel light dus.

Het helpt natuurlijk wel wanneer de levenden voor je bidden als je daar kookt in het vagevuur, verlangend naar de hemel. Dan gaat het allemaal wat sneller, is de gedachte. Door juist deze denkwijze ligt de viering van Allerzielen soms wat gevoelig bij protestanten.

Geestelijken verkochten in de tijd van de renaissance producten aan gelovigen. Je kon een aflaat verkrijgen voor bijvoorbeeld een geliefde, zodat deze sneller naar de hemel mocht. Maarten Luther, aartsvader van de reformatie en het protestantisme, vond dat maar niets. Je kan de almachtige God hier op aarde toch niet dwingen om een beetje haast te maken met die vergeving? God doet wat Hij wil.

Waxinelichtjes in de nacht

Vierhonderd jaar en aardig wat bloedvergieten om de kwestie later is er in Nederland niet meer zoveel chagrijn over de viering van Allerzielen. Katholieken geven inmiddels zelf toe dat genade verkopen misschien niet hun beste idee was. De viering lijkt ook niet zoveel theologische of politieke doelen meer te dienen en gaat over stilstaan bij de mensen die heengegaan zijn en je dierbaar waren. Het is een gelegenheid om aan hen te denken en te erkennen dat je van ze hield. Stilstaan bij mensen die voor jou belangrijk waren maar er nu niet meer zijn is een mooi gebaar. Daar mogen de katholieken en de protestanten het over eens zijn.

In Nederland en op vele andere plekken gaan mensen tijdens Allerzielen vaak naar begraafplaatsen, wat gepaard gaat met een stoet aan kaarsjes en waxinelichtjes. Ze gaan daar zitten, op kleedjes, en denken in de nacht aan hun geliefden. Een heel bijzonder gebaar. In onze tijd is de dood gemarginaliseerd. De dood is nu eenmaal een beetje eng. Doe maar alsof die er niet is. Veel begraafplaatsen bevinden zich, net als gevangenissen en ziekenhuizen, buiten de steden. Dood, straf en ziekte zijn ongemakkelijk en dus geven we die ellende liever geen centrale plek. Allerzielen draait dit om: het stelt de dood in het centrum van de belangstelling. Mensen gaan op de begraafplaats zitten, zijn daar de hele nacht, eten en drinken daar, leven daar. Bovenop de dood. Het is een heel eerlijk moment. De dood is er, deal with it.

Halloween_Bangladesh

Mensen in Bangladesh steken kaarsjes aan op een kerkhof

Halloween en dia de los muertos

Feestdagen manifesteren zich overal ter wereld verschillend. Bovendien is het nooit helemaal duidelijk wat de dag nou betekent. De katholieke kalender mag misschien netjes zijn, cultuur is altijd een vrolijk zooitje. Dus als een magneet voegt een heilige dag zich bij een plaatselijk traditioneel gebruik. Allerheiligen en Allerzielen worden vaak samen gevierd en gemengd met van alles. Halloween is zelfs ook terug te voeren op Allerheiligen, waar de verbastering van “All Hallows Eve” erin herkend wordt, en de avond vóór Allerheiligen aanduidt. Het is de vraag wat horror, pompoenhoofden en spookkostuums daar nog mee te maken hebben, maar cultuur heeft van Sint Nicolaas ook een vrolijke Coca-Cola drinkende noordpoolbewoner gemaakt.

kinderen_halloween

Kinderen in costuum vieren halloween

Een opvallende culturele variant van Allerzielen is de Mexicaanse dia de los muertos. Ook hier is het weer niet helemaal duidelijk of het volledig samenvalt met Allerzielen of toch meer heeft van een plaatselijk gebruik. Spectaculair is het in ieder geval! Doodshoofdjes worden in felle kleuren geverfd. Tekeningen van skeletten die muziek maken en dansen sieren de straten. Mensen maken zich zelf ook op als skeletten. Zo’n viering van de dood is erg kunstzinnig. Maar het is ook een beetje spotten met de dood. Waarom zou je ophouden met zingen en dansen alleen maar omdat je overleden bent?

Dia_de_los_Muertos_Celebration_in_Mission_District_of_San_Francisco,_CA

Mooie maar macabere make-up tijdens dia de los muertos

DiaDeMuertosXochimilcoDFMexico_009

Mooi opgemaakte vrolijke doodshoofdjes en skelletjes waar dia de los muertos om bekend staat

Vier Allerzielen mee op 2 november:

Allerzielen op Ijburg  – “Ik roep je naam”

Allerzielen in het Vondelpark

Allerzielen in de Willibrordkerk Utrecht

Een overzicht van feestdagen uit allerlei religies en culturen in één overzicht? Download de 4mee-app

Hoofdafbeelding: Joža Uprka – All Souls’ Day

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *