Allerzielen 2012: kerken ontdekken hun rol

William Arfman – Het is dinsdagmiddag en ik zit in de studeerkamer van dominee David van Veen van Protestantse Gemeente De Ark te Reeuwijk. Ik ben hier om hem te interviewen over de initiatieven die in zijn kerk zijn ontplooit om herdenken meer ruimte te geven. Zo is de gedachteniszondag verplaatst van eind november naar de zondag voor Allerzielen en is er rond die tijd ook een openbaar requiemconcert met tussendoor een kort herdenkingsritueel. Voor de toekomst wordt er ondertussen nagedacht om misschien wat met rituelen of kunst in de kerk te gaan doen, of zelfs op een begraafplaats.

Historisch gezien is het niet logisch dat men in De Ark met dit soort zaken bezig is. Zowel Luther als Calvijn hadden het niet op Allerzielen. In de vroege 19de eeuw kwam hier wat verandering in met sobere herdenkingen op oudejaarsavond, maar het is pas vanaf de jaren negentig dat men langzamerhand ook op rituele wijze hier vorm aan begon te geven. Tegenwoordig worden in de meeste PKN kerken wel de namen van de overledenen genoemd en kaarsen ontstoken, soms nog aangevuld met andere rituelen. 

Meestal gebeurt bovenstaande nu op de laatste zondag van het kerkelijk jaar, welke eind november valt. In Reeuwijk, evenals in enkele andere Protestantse gemeenten in Nederland, hebben ze echter besloten om de dienst vlak voor Allerzielen te doen. Het achterliggende idee is dat men zo beter aansluit bij wat er in de samenleving speelt in die periode. Daarnaast is het met het concert met herdenkingsritueel, en eventuele activiteiten in de toekomst, de bedoeling ook de wijdere gemeente Reeuwijk een andere vorm van herdenken aan te bieden. 

Wat mij als onderzoeker in dit alles opvalt, is dat zorginstellingen, begrafenisondernemers, gemeentes, verzekeraars, kunstenaars en ritueel begeleiders blijkbaar niet als enige de behoefte voelen om een bepaalde maatschappelijke rol te vervullen als het op samen herdenken aan komt. Steeds meer kerken ontdekken dat zij vanuit hun eigen achtergrond expertise in huis hebben om de lokale gemeenschap wat waardevols aan te kunnen bieden in deze tijd van het jaar.

 

William Arfman deed onderzoek naar Allerzielen Alom en aanverwante projecten voor zijn studie aan de Universiteit van Leiden en als medewerker bij het Centrum voor Thanatologie van de Radboud Universiteit. Momenteel werkt hij als promovendus aan de Universiteit van Tilburg en onderzoekt daar de rituele dynamiek van hedendaagse collectieve herdenkingen. Af en toe ontsnapt hij uit dit ivoren torentje om lezingen te geven of leuke stukjes te schrijven.

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *