Adel van de geest

Onder bovenstaande titel verscheen enkele jaren geleden een filosofisch essay. Het werd geschreven door Rob Riemen, directeur van het Nexus Instituut te Tilburg. In Nederland zijn er duizenden exemplaren van verkocht en ook internationaal trok het boek erg de aandacht. Het is geschreven in een prachtige stijl en stelt belangrijke onderwerpen aan de orde. Aan de hand van grote gestalten uit de cultuurgeschiedenis wordt het ideaal van de adel van de geest gepresenteerd. 

Socrates is daarbij het grote voorbeeld. Zijn onophoudelijke zoektocht naar waarheid en gerechtigheid die hem het leven kostte heeft de eeuwen door velen in Europa geïnspireerd. Riemen behandelt daarbij schrijvers en filosofen als Thomas Mann en Albert Camus. De adel van de geest is volgens Riemen een vergeten ideaal geworden. In Europa gingen machtspolitiek en economisch gewin de toon aangeven. De diepste oorzaak daarvan is volgens hem het verlies van het geloof in de eeuwigheid en in eeuwigdurende waarden. In een prachtige stijl en heel goed leesbaar geeft de schrijver een scherp en bitter beeld van de Europese cultuur van de laatste eeuwen. Zijn oproep om meer aandacht te besteden aan geestelijke vorming met het oog op een humaan en verantwoordelijk leven is overtuigend. Dit boek is een schoon pleidooi voor een spiritueel humanisme.

Als christen kan ik ten volle instemmen met de kritische analyse van onze West Europese cultuur. Te vaak zien we dat in de politiek en de economie humane waarden met voeten worden getreden of te weinig aandacht krijgen. Ook ik maak mij zorgen over het gebrek aan geestelijke vorming, en daar bedoel ik dan mee vorming in de adel van de geest. Als christen kan ik dan ook dit pleidooi van een spiritueel humanist van harte ondersteunen. Weliswaar is de schrijver ook heel kritisch in de richting van de kerk. Kerkelijke ambtsdragers worden gezien als vertegenwoordigers van het establishment dat de dingen graag wil behouden zoals ze zijn. Maar ook in deze kritiek moet ik hem gelijk geven. In de loop van de 19e en de 20e eeuw heeft de kerk vaak een reactionaire rol gespeeld en daarmee het evangelie van Jezus Christus verloochend. Het is in zekere zin een zegen dat de kerk in Europa geen echte machtspositie meer inneemt. Daardoor kan zij veel meer de bondgenoot zijn van allen die zoeken naar waarheid en gerechtigheid. En het humanisme is daarbij een belangrijke bondgenoot.

Toch moeten wij vanuit het christelijk geloof ook kritische vragen stellen aan het spiritueel humanisme. De belangrijkste vraag is mijns inziens: wat is de bron van het geloof in de eeuwigheid en in eeuwige waarden? Bij Rob Riemen blijft dat vaag. Hij komt er niet toe om die bron God te noemen. Misschien terecht. Het woord God is immers in de Europese geschiedenis te vaak misbruikt om politieke en economische belangen te verdedigen. Maar vanuit het christelijk geloof blijft dit woord onontbeerlijk ter aanduiding van de bevrijdende macht in de geschiedenis die Israël JHWH noemde en Jezus Christus Abba. Zal het ideaal van de adel van de geest niet tot mislukken gedoemd zijn zonder het geloof in deze bevrijdende macht? De adel van de geest is niet een project dat de mens in eigen kracht en uit eigen opdracht volbrengt. De mens ontvangt de opdracht daartoe van zijn Schepper. De bijbel zegt dat God de mens schiep naar zijn beeld. Dat beeld, dat is de adel van de geest. En het is gave en opgave tegelijk. In Jezus Christus kwam deze gave tot volkomen ontplooiing. En door de werking van zijn Geest in ons krijgen wij de kracht om de adel van de geest in ons tot ontwikkeling te brengen. In navolging van Christus kunnen christenen zo een positieve bijdrage leveren aan de Europese cultuur. Dan is het wel van belang dat wij niet alleen zeggen wat wij geloven, maar ook doen wat wij zeggen. Alleen als wij leven vanuit de eeuwige waarden van het evangelie worden wij geloofwaardige bondgenoten voor humanisten en andere weldenkende mensen in de opbouw van een humane en rechtvaardige samenleving.

Kick Bras
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *