Column: Turkse Soefi-beweging Hizmet verdient onze solidariteit

Religieus antropoloog Hans Feddema beschrijft de religieuze problematiek in Turkije. Hij doet dit om zo zijn steun te betuigen aan de onderdrukte Islamitische minderheden.

Vanaf 800 voor Christus ontstonden er religies die zich richten op meer menswording. Dit deed men via de spiritualiteit, met andere woorden: door in verbinding met de Bron bezield leven, te benadrukken. In de woorden van Boeddha: ‘Je eigen lantaarn, je eigen licht te zijn’. Maar het duurde niet lang of deze religies verwerden tot onderdrukking, met claims als dat alleen zij de ‘waarheid’ in pacht hadden en omdat ‘God het wil’ volgde er uitstotingen, publieke verbrandingen, ‘kruistochten’ en oorlogen. We kennen onze geschiedenis als Europa.

Tegelijk zien we ook een evolutie ten goede via interne civilisatie van religie zoals sociologen het noemen. Vaak is dat een geweldloos proces, ook al komt er bij die hervorming wel geweld aan te pas, denk aan de beeldenstorm bij ons. Toch heeft die interne civilisatie bij ons gewerkt. Vormen van censuur, juist ook van opinie, het denken van anderen sterk veroordelen, projectie vanuit eigen onbehagen en andere subtiele vormen van verbaal geweld komen nog wel voor, maar Europa lijkt niettemin redelijk vrij van sektarisch geweld.

In de Islam zit die evolutie van interne civilisatie nog in een andere fase, mede doordat politieke machthebbers als Attaturk en Nasser eeuwenlang probeerden de islam te ‘beheersen’. Soms ook om hun specifieke variant ‘uit te zenden’, zoals nu nog gedaan wordt door Saoedi-Arabië met hun conservatieve Wahabisme. Wat anderen weer als bedreigend zien voor de vooruitgang van hun land. De koning van Marokko maakte daarom onlangs een vrijzinnige vorm van Islam tot ‘mainstream’ in het land.

Die nieuw gevestigde Marokkaanse vrijzinnige versie van Islam is net als de Alevieten en de Soefi-mystiek, een liberalere stroming. Maar dit soort scholen vormen nog steeds de minderheid in de Islam. Die minderheden worden vaak slechts gedoogd door of naast hetzij een Soennitische meerderheid (bijvoorbeeld in Turkije) hetzij een Sjiitische meerderheid (in onder andere Iran). Er zijn dus pragmatische en vooruitstrevende stromingen, die als minderheid, moeite hebben om hun vreedzame ideeën verspreid te krijgen, en zelfs het gevaar lopen geheel onderdrukt te worden door de regering.

Soms gaat het gedogen van een minderheid namelijk over in onderdrukking. Zo lijkt president Erdogan van Turkije nu in naam van democratie (door hem vergeleken met ‘een bus, waar je uitstapt, als je je bestemming hebt bereikt’), dat te doen jegens de Turkse Soefi-geïnspireerde Hizmet beweging. Erdogan is een geslepen autocraat – het vredesproces met de Koerden draaide hij bijvoorbeeld bewust terug om meer indirecte macht te verkrijgen –, maar hij ontpopt zich tevens als een Islamist.

President Erdogan ‘gedoogt’ de Alavieten nog, maar de in zijn ogen te invloedrijke Hizmet-beweging met een sterk mystieke inslag verkettert hij als ‘geen religie’. Terwijl die beweging, onder aanvoering van diens oprichter, Muhammed Fethullah Gülen, zich richt op geweldloosheid, dialoog, verzoening en democratie, maakte Erdogan, ‘trias politica’ of niet, de er aan verbonden journalisten, wetenschappers en officieren van justitie brodeloos.

Zo plaatste Erdogan recent, op 27 mei, deze religieus-sociale beweging zelfs formeel onder de misbruik-gevoelige anti-terrorisme-wet. Die wetgeving wil de EU juist terecht vervangen zien. Daarom is het belangrijk dat de EU aan deze eis vasthoudt. Anno 2016 geeft het immers geen pas (religieuze) ‘dissidenten’ zo ‘tricky’ uit te schakelen, zeker als je zelf in een corruptieschandaal bent verwikkeld en dat uit alle macht toe probeert te dekken. Deze religieuze Hizmet-beweging, die ook sterk vertegenwoordigd is onder de Nederlandse en Belgische Turken, verdient onze solidariteit.

 

Dit stuk verschijnt komende maand in ZamanVandaag en is dus niet geschreven voor Zinweb. Het is verschijnt hier wel met hun goedkeuring.

Hans Feddema
Hans Feddema is antropoloog en publicist en organisator van het Filosofisch Café Leiden. Hij studeerde geschiedenis en antropologie. Na zijn studies aan de Vrije Universiteit en aan de Universiteit van Amsterdam was hij jarenlang werkzaam als universitair docent, onderzoeker, journalist en politicus. In 1989 was hij een van de ruim tien oprichters van GroenLinks.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *