DSC_5163_

Verbindingsman

Zijn benoeming als ‘visiting professor’ aan het doopsgezind seminarium verraste Erik Borgman. Hij was er zelfs een beetje door overrompeld. Waarom kwamen ze bij hém terecht? Borgman: ‘Het leek mij niet logisch, want ik voel mij niet zo thuis in de tegenstelling tussen vrijzinnigheid en orthodoxie. Zelf omschrijf ik mijn eigen positie zo: ik wil een orthodoxe theoloog zijn, maar weet niet van tevoren wat dat is. Wat de ‘rechte leer’ is, moet steeds opnieuw worden ontdekt.’ Door Jaap Sluis.

Lekendominicaan

Toch ging Borgman met de doopsgezinden praten. En na een goed gesprek besloot hij, honderd procent gemotiveerd, toe te happen. Waardoor veranderde u van gedachte? ‘Ik houd me al een tijdje bezig met de verbinding die vanuit mennonitische hoek gelegd wordt met de traditie van het religieuze kloosterleven. Groepen die vanuit een christelijke visie gaan wonen in wat zij zien als de woestijnen van onze postmoderne wereld. Ook historisch zijn er verbindingen tussen de doperse beweging en de traditie van het kloosterleven. Ik ben zelf lekendominicaan, dat wil zeggen als niet-celibatair en niet-kloosterling aangesloten bij de Orde van de Dominicanen. Ik denk dat het kloosterleven een eigen opening kan bieden naar de toekomst voor de kerk. Daar wilde ik wel verder onderzoek naar doen.’

Wat fascineert u aan het kloosterleven?

‘Het kloosterleven is allereerst een praktijk. Regels van kloosterorden weten het alledaagse leven – hoe je je kleedt, hoe je je huis inricht, wie je hoe ontvangt – om te vormen tot religieuze praktijken. Het is een vorm van belijdenis kun je zeggen, niet door specifieke leerstellingen aan te hangen, maar door op een bepaalde manier te leven. Deze manier staat vaak haaks op wat gangbaar is en maakt zichtbaar dat er andere, onbenutte mogelijkheden zijn. Ook de vroege dopers wilden in hun manier van leven Jezus navolgen en waren al doende een alternatief voor de bestaande kerk. Dit suggereert dat we niet hoeven te kiezen tussen ofwel een orthodoxie die in rigiditeit dreigt te vervallen, ofwel een vrijzinnigheid die vrijblijvend dreigt te worden.’

Wat verwacht u van uw rol van ‘visiting professor’?

‘Ik hoop tijd te krijgen om onderzoek te doen en te schrijven. Hoe dat in de praktijk uitpakt, zal wel blijken. Aan veel universiteiten is het niet zo makkelijk meer om echt ruimte te krijgen voor het doen van onderzoek waarvan de uitkomst ongewis is, maar die krijg ik wel. Ik wil mij onder meer buigen over de toenemende neiging van christenen zich terug te trekken op hun eigen erf en hun identiteit te zoeken in hun erfgoed. Dat is tegengesteld aan hoe ik het evangelie versta. Jezus leert ons niet aan ons godsbeeld vast te houden, maar God steeds opnieuw op onverwachte plaatsen te vinden. Maar ik ben er ook niet voor om de oren te laten hangen naar de religieuze markt. We kunnen niet zomaar doen wat mensen willen en denken nodig te hebben.’

Wat zou u daar tegenover willen plaatsen?

‘Stevigheid en vertrouwen. De christelijke traditie bewaart belangrijke inzichten over wat mensen zijn voor Gods aangezicht, dat wil zeggen als het er echt op aankomt. Daar moeten de kerken niet bescheiden over zijn, dat moeten ze laten zien. Het gáát wel ergens over!’

In uw optiek speelt religie een grote rol in de omgang met kwetsbaarheid en tekortkomingen. Wat dat betreft lijkt er veel werk aan de winkel.

‘Voor mij is de kracht van het christendom dat het oog heeft voor de gekwetsten, de zwakken, de gebrokenen. Solidariteit is gebaseerd op het besef dat jijzelf ook tot de zwakkeren kan behoren en behoord hebt, dat je leeft omdat er naar je omgezien is en wordt. Maar dit lijken we steeds minder willen zien. In een wereld die buiten onze directe omgeving steeds verwarrender en gevaarlijker wordt, proberen we krampachtig vast te houden aan de illusie van maakbaarheid.’

Dat zien we bij uitstek in de politiek gebeuren.

‘Ja, en dat kan mij soms bij de keel grijpen. De Europese Unie wil, terwijl er boten kapseizen en mensen met honderden tegelijk verdrinken, niet weten wat er aan de buitengrenzen gebeurt. Alsof dit drama niet in onze wereld plaatsvindt! Ik was destijds vóór Nederlandse deelname aan de vredesmissie in voormalig Joegoslavië, omdat hiermee duidelijk werd dat die oorlog ook onze oorlog was. Paus Franciscus ging toen hij net gekozen was naar het eilandje Lampedusa waar veel vluchtelingen terechtkomen. Hij vroeg: heeft er iemand gehuild om de verloren mensenlevens? Wat mij betreft slaat dat de spijker op zijn kop. Het is in solidariteit met kwetsbaarheid dat kerken en gelovigen op hun beste momenten Jezus weten na te volgen. Neem de vermoorde pater Frans van der Lugt in Syrië. Zoals hij zijn er veel meer: mensen die zich niet alleen met hart en ziel, maar ook met lijf en leden met anderen verbinden. Het koninkrijk van God begint ermee dat je je verdiept in wat er met andere mensen gebeurt en je met hun lotgevallen verbindt.’

Maar dat is nou uitgerekend de ruimte die politici niet nemen en krijgen?

‘Wie zich kwetsbaar maakt, loopt momenteel in politiek en bestuur een levensgroot risico. Wie kwetsbaarheid de ruimte geeft, nog meer. Als er iets misgaat en er blijkt dat je de kans daarop willens en wetens genomen hebt, ben je niet lang directeur meer van een school of een ziekenhuis. Of minister. Maar alleen kwetsbaarheid en openheid voor wat zich aandient kan oude patronen doorbreken en maakt het mogelijk dat er iets onverwacht nieuws ontstaat. De heersende politieke cultuur is er niet op gericht te horen wat anderen te zeggen en te bieden hebben. Wij willen niet van elkaar afhankelijk zijn, we willen anderen dwingen te handelen zoals ons goeddunkt.’

Schuilt daarin de grote uitdaging van uw nieuwe functie?

‘In een situatie waarin veel mensen zich onzeker voelen over wat er in de wereld gebeurt en wat dat betekent, wil ik zoeken naar nieuwe verbindingen. In kwetsbaarheid. Niemand heeft kant en klare oplossingen voor de problemen die zich aandienen. Juist daarom is het noodzakelijk te breken met de vrijblijvendheid en in beweging te komen.’

Erik Borgman (1957) is lekendominicaan en hoogleraar theologie van de religie, in het bijzonder het christendom, aan de Universiteit van Tilburg. Hij heeft een groot aantal publicaties op zijn naam staan, veelal op het snijvlak van religie en samenleving en over het publieke belang van religie en christendom. Daarnaast mengt Borgman zich regelmatig in het publieke debat. In 2012 werd hij om die reden uitgeroepen tot Meest Spraakmakende Theoloog. Enkele jaren eerder, in 2008, werd hij door Vrij Nederland onder de twaalf meest innovatieve denkers van Nederland geschaard.

Photo Credit: Johan Tempelaar

 

Doopsgezind NL
Het maandblad van de Doopsgezinden in Nederland.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *